فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٦٧ - انـفـال غلامرضا رضوان آیت الله
آجام جمع الجمع است.اجمه چنانكه در مصباح و قاموس آمده «درختان انبوده و بهم تنيده است» (٥٠). در رياض به پيروى از شرح لمعه چنين آمده :
اجمه «زمينى است پوشيده از نى» (٥١)ظاهر اين تعريف آن است كه اجمه اسم زمينى است نه نى روييده در آن. دليل بر شمردن سه قسم مذكور به عنوان انفال، پاره اى از روايات است. از آن جمله، صحيحه (٥٢)حفص كه در مورد دره ها (بطون اوديه) است و مرسله حماد (٥٣)و روايت محمد بن مسلم از امام صادق(ع) و روايت ديگرش از امام باقر(ع) (٥٤)و مرسله احمدبن محمد بن عيسى (٥٥)و روايت محمدبن مسلم در مقنعه (٥٦)و خبر ابوبصير (٥٧)و خبر داوود بن فرقد. (٥٨)
اطلاق اين روايات حكم مىكند كه اقسام سه گانه مذكور جزو انفال هستند چه در زمين مواتى كه ملك امام است، واقع شده باشند و چه در غير آن. به خلاف ابن ادريس كه معتقد است از اقسام سه گانه فقط آنچه كه در زمين موات ملك امام واقع شده است از انفال به شمار مىآيد و نيز به خلاف روضه كه اين راى را در مورد آجام فقط، قبول دارد.
دليل اين راى، «اصل اباحه» است و پيداست كه با وجود اطلاق روايات، نوبت به اصل عملى نمى رسد. شهيد اول در كتاب بيان، پس از حكايت نظريه ابن ادريس آن را مردود دانسته و معتقد است:كه اين ديدگاه تداخل بين اقسام را به دنبال داشته و مقتضى آن است كه اختصاص اقسام سه گانه به زمين موات بى فايده باشد. (٥٩)
(٥٠)قاموس و مصباح المنير١/٦.
(٥١)الرياض، ١/٢٩٧.
(٥٢)وسائل،٦/٣٦٤،ب ١ از انفال،ح ١.
(٥٣)همان،/٣٦٥،ح ٤.
(٥٤)همان،٣٦٧،ح ٧و١٠.
(٥٥)همان،٣٦٢،ب ٢ از تقسيم خمس،ح ١
(٥٦)همان،٣٦٩،ب ١ از انفال، ح ٢٢.
(٥٧)همان،٣٧٢،ح ٢٨.
(٥٨)همان،ح ٣٢.
(٥٩)البيان ص ٣٥٢.