فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٦٦ - انـفـال غلامرضا رضوان آیت الله
مباحات اصليه خواهد بود.
صاحب جواهر همچنين احتمال داده كه «ساحل درياها» عطف بر «مفاوز» باشد، در اين صورت به عنوان نمونهاى براى موات ذكر شده است - اما خود بر اين احتمال خدشه كرده است: در اين صورت لازم مىآيد كناره رودهاى بزرگ همچون دجله و فرات، چه كناره هاى قديمى و چه كناره هايى كه بعدها پديدار شده است - از انفال به حساب نيايد زيرا بر اينها موات صدق نمى كند. چه، بيشتر گونه هاى بهره بردارى از اين كناره ها به خاطر نزديكى شان به آب نياز به زحمت چندانى ندارد.از طرفى هيچ يك از عناوين پنچگانه ديگر انفال بر اين قسم صادق نيست.
صاحب جواهر خود، در مقام دفع اشكال بر آمده و مىگويد:
كناره رودخانه هاى بزرگ هر چند موات نيست اما قبل از پيدايش كه هنوز زير آب قرار داشتند موات به شمار مىآمدند، زيرا به خاطر غلبه آب امكان بهره بردارى از آنها وجود نداشته است. پس مىتوان آنها را از جمله انفال و ملك امام(ع) دانست، هر چند پس از فرونشتن آب و پيدايش اين كناره ها بهره بردارى از آنها ممكن شده باشد. بلى آن دسته از اين كناره ها كه پيش از نزول آيه انفال به وجود آمده بودند، ملك امام نخواهد بود.
اين راه حل، پذيرفتنى نيست چه، مجارى آبها از نظر عرف جزء زمين مواتى كه بى صاحب است، به شمار نمى آيد، مگر آنكه بر كرانه رودخانه ظاهر گردد و زمين بر آن اطلاق شود.
در اين صورت نيز فرض اين است كه قابل انتفاع مىباشد.
بنابر اين. وقتى دليلى بر انفال بودن كرانه رودخانه ها وجود نداشته باشد، چه مانعى دارد آن را از جمله انفال نشماريم.
٣ - قسم سوم از انفال :قله كوهها و هر آن چيزى كه بر قله كوه جاى دارد.
٤ - قسم چهارم :دره ها .
٥ - قسم پنجم :نيزارها (اجام به كسر- كه مفرد آن «اجمه» است و «آجام» به فتح و مد - نيز جمع آن است).
اما صاحب مصباح معتقد است جمع اجمه «اجم» است نظير قصبه و قصب. بنا بر اين