تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٢٠ - آسمانها و زمين انعكاسى از مدركات آدمى است ، ( جهان در انسان ) چه معنا دارد ؟

( امام صادق عليه السلام فرمود : خداوند عز وجل عقل را آفريد وآن اولين مخلوق از حقايق روحانى بود ) .


((١٩٣٣)) شد ز جيب آن كف موسى ضو فشان كان فزود آمد ز ماه آسمان
((١٩٣٤)) كان چه مى جستى ز چرخ با نهيب سر بر آورده است اى موسى ز جيب
((١٩٣٥)) تا بدانى كاسمانهاى سمى هست عكس مدركات آدمى
آسمانها وزمين انعكاسى از مدركات آدمى است ، ( جهان در انسان ) چه معنا دارد ؟
در مجلدات گذشته اين كتاب با انواعى از ايده آليستى رو برو شده‌ايم كه جلال الدين آنها را با بيانات مختلف مطرح كرده است ، لذا جايى براى تكرار مطالب گذشته نمى بينيم .
در تحليل سه بيت فوق مسئله‌اى را مطرح مى كنيم كه از نظر جهان بينى ممكن است مفيد بوده باشد : با نظر به موردى كه جلال الدين حقيقت جهان را انعكاسى از مدركات آدمى معرفى نموده وبه آن مورد تطبيق مى كند ، مطلب ديگرى را غير از آن چه كه مقتضاى ايده آليسم امثال بركلى است ، گوشزد مى كند . مورد مزبور عبارت است از انعكاس ماه آسمانى در كف حضرت موسى عليه السلام .
مى گويد : آن چه را كه موسى در جهان عينى مى جست در درون خود او بوده است . اين بيان جهان در انسان مفاد بيتى است كه به امير المؤمنين عليه السلام نسبت داده شده است :

ا تزعم انك جرم صغير وفيك انطوى العالم الاكبر (
آيا گمان مى كنى كه تو يك جرم كوچك وناچيزى ؟ در صورتى كه جهان