تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤١٨ - مسئله دوم - انحراف پول از مسير اصلى خود كه وسيلهء تبادل و شاخص ارزشها بودن است

است ، باز اين سؤال پيش خواهد آمد كه ارزش يك خروار شير چيست ؟ اگر بدين ترتيب بخواهيم ارزش كالايى را با كالاى ديگر ، يا كارى را با كار ديگر به دست بياوريم ، بدان جهت كه ارزش هيچ كار وكالا مانند يك نمود فيزيكى تجسم مستقل از انواع روابط ندارد ، لذا كشش « اين مساوى آن » تا بىنهايت ادامه مى يابد .
از اين مسئله نتيجه‌اى را كه مى آوريم اين است كه پول به عنوان شاخص ارزش نيز ضرورت حياتى اقتصادى دارد .
اگر هم دو عنصر وسيلهء تبادلى وشاخص ارزش ماهيت اساسى پول را تشكيل ندهند ، به طور قطع دو عنصر اساسى پول هستند كه عامل ضرورت پديدهء پول آن دو را ايجاب كرده است .
مادامى كه اين دو عنصر ضرورى وجود دارد ، پول به عنوان يكى از اساسىترين عامل حيات انسانها وجود خواهد داشت . آن گاه اقتصاد دانان براى پول خواص اصلى وفرعى ديگرى را مانند وسيلهء پرداخت تعهدها وثروت اندوخته وقابل انعطاف بهر موضوع با ارزش مطرح مى كنند كه در كتب مربوط مورد بحث وبررسى قرار مى گيرد .
مسئله دوم - انحراف پول از مسير اصلى خود كه وسيلهء تبادل وشاخص ارزشها بودن است .
اين مسئله است كه جلال الدين وساير متفكرين انسانى را وادار مى كند كه در بارهء پول بگويند :

اين سياه اسرار تن اسپيد را بت پرستانه بگير اى ژاژ خا
انحراف پول از مسير خود چه معنا مى دهد ؟ اى كاش اين سؤال براى گردانندگان پول به آن مقدار با اهميت تلقى مى شد كه « من سرم درد مى كند ، چه قرصى را بخورم ؟ » بگذاريد بگوييم : پول چگونه منحرف مى شود وبا داشتن ضرورىترين عامل حيات طبيعى ، نقش عامل ضد حيات طبيعى را به عهده مى گيرد :
١ - اين وسيلهء تبادل وشاخص ارزشها كه بايد دايماً مانند خون در رگهاى