پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٧٢ - شرح و تفسير بيست و هشت اندرز ديگر

گذشته واقع شده است نسبت به آنچه واقع نشده استدلال كن، زيرا امور جهان شبيه به يكديگرند»؛ (اسْتَدِلَّ عَلَى‌ مَا لَمْ يَكُنْ بِمَا قَدْ كَانَ، فَإِنَّ الْأُمُورَ أَشْبَاهٌ).

اشاره به اينكه يك سلسله قوانين كلى بر جهان هستى و بر جوامع انسانى حكومت مى‌كند كه هر زمان مصاديقى از آن روى مى‌دهد؛ ولى همه مشمول آن قوانين كلى هستند، بنابراين انسان مى‌تواند با مطالعه در حالات پيشينيان و جوامع گذشته و يا حتى با مطالعه در سنين پيشين عمر خود مسائل مربوط به امروز و فردا را از طريق مقايسه درك كند تا گرفتار خطا و اشتباه و زيان و خسران نشود.

اين سخن شبيه چيزى است كه امام عليه السلام در خطبه ديگرى بيان كرده آنجا كه مى‌فرمايد: «عِبَادَ اللَّهِ إِنَّ الدَّهْرَ يَجْرِي بِالْبَاقِينَ كَجَرْيِهِ بِالْمَاضِين؛ بندگان خدا! اين جهان نسبت به موجودين همان گونه جريان دارد كه نسبت به گذشتگان جريان داشت» [١] و اين سخنى معروف است كه در تعبير روزانه ما به عنوان تاريخ تكرار مى‌شود.

در ذيل همان خطبه چگونگى تكرار تاريخ را تحت شش عنوان بيان كرديم:

زوال سريع نعمت‌ها، ناپايدارى حوادث جهان، بى‌وفايى بسيارى از مردم دنيا، غرورها و شكست‌هاى ناشى از آن، تغيير حالات و روحيّات به گونه‌اى كه گاه نزديك‌ترين دوستان انسان خطرناك‌ترين دشمن او مى‌شوند و بالاخره آنچه باقى مانده و مى‌ماند و مايه ياد نيك مردم جهان است نيكى‌ها محبّت‌ها و اخلاص‌هاست و آنچه مايه نفرين و لعنت و بدنامى‌ها مى‌شود ظلم و ستم‌ها و بى‌عدالتى‌هاست.

آرى! همه اين امور، امروز نيز همچون گذشته در حال تكرار است. به همين دليل افراد باهوش كسانى هستند كه هم در زندگى خود و هم در تاريخ پيشينيان بسيار مطالعه كنند و عبرت گيرند.

[١]. نهج‌البلاغه، خطبه ١٥٧.