پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٤ - نكته ويژگىهاى اهل بصره

أَبَا الْعَبَّاسِ، رَحِمَكَ اللَّهُ، فِيمَا جَرَى‌ عَلَى‌ لِسَانِكَ وَ يَدِكَ مِنْ خَيْرٍ وَ شَرٍّ! فَإِنَّا شَرِيكَانِ فِي ذَلِكَ، وَ كُنْ عِنْدَ صَالِحِ ظَنِّي بِكَ، وَ لَا يَفِيلَنَ‌ [١] رَأْيِي فِيكَ، وَ السَّلَامُ).

منظور از خير و شر، سود و زيان است؛ يعنى كارهايى كه ممكن است منشأ ظلم و يا زيانى شود و شر به معناى ظلم و ستم نيست؛ زيرا ابن عباس كسى نبود كه بر كسانى ظلم كند.

قابل توجّه اينكه امام عليه السلام در دستورى كه درباره مدارا كردن با مخالفان مى‌دهد به اين نكته اشاره مى‌فرمايد كه تو نماينده منى و هر كارى از تو سر زند، هم به حساب تو مى‌نويسند و هم به حساب من، بنابراين بايد كاملًا مراقب باشى. اين سخن مانند آن است كه به علماى دين گفته مى‌شود مراقب كار خود باشيد زيرا كارهايى كه شما انجام مى‌دهيد هم به حساب خودتان مى‌نويسند و هم به حساب اسلام.

امام عليه السلام در آن جمله آخر هشدارى به ابن عباس نيز مى‌دهد كه اگر خويشتن‌دارى و مدارا را پيشه نكند ممكن است نظر امام عليه السلام درباره او تغيير كند و اين تأكيد ديگرى است بر دستورى كه حضرت بيان فرمود.

در عبارت بالا امام عليه السلام ابن عباس را به عنوان «ابوالعباس» خطاب مى‌كند و كنيه اوست و در عرب معمول است كه هنگامى كه مى‌خواهند به كسى احترام بگذارند نام اصلى او را نمى‌برند بلكه او را به كنيه صدا مى‌زنند يا به لقب و در اينجا امام عليه السلام احترام عبداللَّه بن عباس را كاملا حفظ فرموده و او را به كنيه‌اش صدا زده است.

نكته ويژگى‌هاى اهل بصره‌

در خطبه‌هاى متعدّدى از نهج‌البلاغه از جمله، خطبه ١٣ و ١٤ مذمت‌هاى‌

[١]. «يفيل» از ريشه «فيل» بر وزن «ميل» به معناى نادرست يا ضعيف بودن است.