پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥٩ - نامه در يك نگاه

خود نمى‌پسندد براى ديگران نپسندد. آن گاه از آفات اخلاقى مهمى؛ مانند خودبينى سخن مى‌گويد و خدمت به خلق را به عنوان يك زاد و توشه‌اى مهم براى آخرت مى‌شمرد و نسبت به راه پر پيچ و خمى كه در مسير آخرت است هشدار مى‌دهد. از اهميت دعا و اينكه كليد همه خيرات و بركات است به طور مشروح سخن مى‌گويد و هدف آفرينش انسان را كه همان زندگى جاويدان آخرت است نه چند روزه زندگى بى‌حاصل دنيا، براى فرزندش روشن مى‌سازد.

سپس در بخش بيست و يكم تا سى‌ام ياد مرگ را وسيله بيدارى مى‌شمرد و از پيمودن راه دنيا پرستان بر حذر مى‌دارد، از گذر سريع و ناخواسته عمر سخن مى‌گويد و راه‌هاى تهذيب نفس و پرهيز از آرزوهاى دور و دراز را نشان مى‌دهد و در ضمن، يك سلسه مسائل مهم اخلاقى را بر مى‌شمرد و بر آن تأكيد مى‌ورزد.

آن گاه از طرز معاشرت با برادران دينى سخن مى‌گويد و نكات مهمى را در اين زمينه يادآور مى‌شود. بر حفظ حقوق مردم و نيكى به برادران مسلمان تأكيد مى‌كند. سپس اندرزهاى مهمى در زمينه حريص نبودن براى به دست آوردن روزى، بحث مى‌كند. پس از آن، بخشى از مسائل مهم مربوط به حفظ حرمت زنان و رفتار صحيح با آنها را يادآور مى‌شود. سپس از مسائل مربوط به مديريت زندگى و تقسيم كار در ميان افراد سخن مى‌گويد و سرانجام با توصيه به سپردن خويشتن به خدا و درخواست خير دنيا و آخرت از او، نامه را پايان مى‌دهد.

با توجّه به آنچه گفته شد، خوانندگان عزيز تصديق مى‌كنند كه تا چه حد محتواى اين نامه از نظر تربيت نفوس، فوق العاده داراى اهمّيّت است.

نكته ديگرى كه توجّه به آن در اينجا لازم است اين كه مخاطب در اين نامه، طبق غالب متون نهج‌البلاغه، امام حسن مجتبى عليه السلام است و در اكثر طرق اين نامه (كه به گفته علامه تسترى در شرح اين نامه به پنج طريق بالغ مى‌شود) مخاطب آن حضرت است و تنها در يكى از طرق روايت اين نامه، مخاطب محمد بن حنفيه شمرده شده است. بعضى از شارحان تأكيد بر مطلب دوم دارند كه‌