پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥٣ - شرح و تفسير به فكر عاقبت كار خود باش!
امام عليه السلام در ادامه اين سخن به عنوان استدلال بر آنچه بيان فرمود (معذور در جهل به آن نيستى) مىافزايد: «زيرا اطاعتِ (اوامر و نواهى الهى) نشانههاى واضح، راههاى نورانى، جادههاى روشن و آشكار و مستقيم، و سرانجامى خواستنى دارد كه هوشمندان به آن مىرسند و فرومايگان و نابخردان از آن منحرف مىشوند»؛ (فَإِنَّ لِلطَّاعَةِ أَعْلَاماً وَاضِحَةً، وَ سُبُلًا نَيِّرَةً، وَ مَحَجَّةً [١] نَهْجَةً [٢]، وَ غَايَةً مُطَّلَبَةً، يَرِدُهَا الْأَكْيَاسُ [٣]، وَ يُخَالِفُهَا الْأَنْكَاسُ). [٤]
امام عليه السلام در اين گفتار معاويه اتمام حجت مىكند كه هرگز در قيامت نمىتوانى بگويى راه تاريك بود و پر پيچ و خم و من آن را نشناختم مىفرمايد: نشانههاى آن روشن است؛ آيات بينات از يك سو، احاديث معتبر پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله از سوى ديگر و دلايل روشن عقلى از سوى سوم همگى نشانههاى اين راه هستند كه در جاى جاى آن خودنمايى مىكنند. به علاوه جاده تاريك نيست «سُبُلًا نَيِّرَةً» و مسير شاه راه است نه كوره راه: «مَحَجَّةً نَهْجَةً» و هدف نهايى آن كه سعادت جاويدان است نيز براى همه معلوم است.
جالب اينكه امام هم «سبل» را كه جمع سبيل است در كلام خود آورده و هم «محجة» را كه به معناى جاده وسيع و آشكار است، زيرا انسان معمولًا از جادههاى فرعى حركت مىكند تا خود را به جاده اصلى برساند. سپس به سوى مقصد پيش برود و اگر «سبل» با صيغه جمع و «محجه» با صيغه مفرد آمده، ناظر به همين است كه جاده فرعى كه آغاز حركت است متعدّد است؛ اما جاده اصلى معمولًا يكى است.
[١]. «محجة» به معناى جاده وسيع و روشن و مستقيم است.
[٢]. «نهجة» گاه معناى اسم مصدرى دارد و به معناى روش مىآيد و گاه معناى وصفى و به معناى واضح و روشن است.
[٣]. «اكياس» جمع «كيّس» به معناى هوشيار و هوشمند است.
[٤]. «الانكاس» جمع «نكس» بر وزن «حرص» به معناى انسان ضعيف و پست و نابخرد است و از ريشه «نكس» بر وزن «عكس» به معناى وارونه شدن چيزى گرفته شده است.