پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥٥ - شرح و تفسير به فكر عاقبت كار خود باش!

در اين چهار جمله، امام عليه السلام نخست به نتيجه مستقيم انحراف از مسير طاعت خدا كه دورى از حق و سرگردانى است اشاره مى‌كند و سپس به نتيجه نهايى آن كه محروم ماندن از نعمت‌هاى الهى و گرفتار شدن در چنگال عذاب اوست، مى‌پردازد.

دو جمله اوّل در واقع به منزله مقدمه و دو جمله سوم و چهارم به منزله نتيجه و ذى المقدمه است و اين گفتار امام عليه السلام گويا اشاره به آيه شريفه است كه مى‌فرمايد: «ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّراً نِّعْمَةً أَنْعَمَها عَلى‌ قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ‌». [١]

سپس امام عليه السلام مى‌افزايد: «زنهار زنهار مراقب خويشتن باش كه خداوند سرنوشت نهايى تو را از اين راه كه مى‌روى روشن ساخته و آنچه را كه امور زندگانى تو به آن منتهى مى‌شود بيان كرده (سرنوشتى شوم و عاقبتى مذموم) چرا كه تو به سوى عاقبتى زيانبار و منزلگاه كفر پيش مى‌روى»؛ (فَنَفْسَكَ نَفْسَكَ! فَقَدْ بَيَّنَ اللَّهُ لَكَ سَبِيلَكَ، وَ حَيْثُ تَنَاهَتْ بِكَ أُمُورُكَ، فَقَدْ أَجْرَيْتَ إِلَى‌ غَايَةِ خُسْرٍ، وَ مَحَلَّةِ كُفْرٍ).

اين تعبير در واقع برگرفته از همان تعبيرى است كه در قرآن مجيد آمده است:

«عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ‌؛ مراقب خود باشيد» [٢] و تعبير امام عليه السلام اشاره به اين است كه اين راهى را كه در پيش گرفته‌اى سرانجامى جز بدبختى و خسران و كفر ندارد؛ از خواب غفلت بيدار شو و باز گرد.

جمله «قَدْ بَيَّنَ اللَّهُ لَكَ سَبِيلَكَ‌» را بسيارى از شارحان اين گونه معنا كرده‌اند كه خداوند راه روشن نجات را براى تو تبيين كرده در حالى كه اين مطلب در عبارات قبل آمده بود و نيازى به تكرار نداشت. منظور از اين جمله چيز ديگرى‌

[١]. انفال، آيه ٥٣.

[٢]. مائده، آيه ١٠٥.