پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٧٦ - شرح و تفسير محكمترين وسيله نجات

به معناى خداترسى درونى و پرهيز از هر گونه گناه و احساس مسئوليت در پيشگاه پروردگار كه سد محكمى در ميان انسان و گناهان ايجاد مى‌كند. مرحله ادناى آن عدالت و مرحله اعلاى آن عصمت است.

در دومين دستور به التزام به اوامر الهى اشاره مى‌كند، همان چيزى كه بارها در قرآن مجيد به عنوان «اطيعوا اللَّه» آمده و از ميوه‌هاى درخت پربار تقواست.

تعبير به «عِمَارَةِ قَلْبِكَ بِذِكْرِهِ‌» اشاره به اهميت ذكر اللَّه است كه بدون آن خانه قلب ويران مى‌شود و جولانگاه لشكر شيطان. قرآن مجيد مى‌فرمايد: «أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ‌» [١] هم آبادى دل‌ها و هم آرامش آن در سايه ذكر خداست نه تنها ذكر لفظى- هرچند ذكر لفظى هم بسيار مهم است- بلكه ذكر عملى آن گونه كه در روايات وارد شده كه امام باقر عليه السلام فرمود: «سه چيز است كه انجام آن از مشكل‌ترين كارهاست و سومين آن را «ذِكْرُ اللَّهِ عَلَى كُلِّ حَالٍ؛ ذكر خدا در هر حال» بيان فرمود سپس در تفسير ذكر چنين مى‌فرمايد: «وَ هُوَ أن يَذْكُرُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ عِنْدَ الْمَعْصِيَةِ يَهُمُّ بِهَا فَيَحُولُ ذِكْرُ اللَّهِ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ تِلْكَ الْمَعْصِيَةِ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ:

«إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَإِذا هُمْ مُّبْصِرُونَ‌» [٢]؛ ذكر خدا آن است كه چون تصميمى بر معصيت مى‌گيرد خداوند عز و جل را ياد كند و ياد خدا ميان او و آن معصيت حائل شود و اين همان چيزى است كه خداوند عز و جل در قرآن فرموده است: پرهيزكاران هنگامى كه گرفتار وسوسه‌هاى شيطان شوند، به ياد (خدا و پاداش و كيفر او) مى‌افتند؛ و (در پرتو ياد او، راه حق را مى‌بينند و) در اين هنگام بينا مى‌شوند». [٣]

و تعبير به «الاعْتِصَامِ بِحَبْلِهِ‌» اشاره به چنگ زدن به قرآن مجيد است كه همه‌

[١]. رعد، آيه ٢٨.

[٢]. اعراف، آيه ٢٠١.

[٣]. بحارالانوار، ج ٩٠، ص ١٥١، روايت ٦.