است و آن اينكه مى‌فرمايد: خداوند اين مسير خطايى را كه مى‌پيمايى و خداوند نتيجه شوم آن را براى تو بيان ساخته». اگر دقت كنيم جمله‌هاى بعد نيز با همين معنامتناسب است.

امام عليه السلام در بخش پايان اين نامه (مطابق آنچه مرحوم سيد رضى آورده است) با چهار جمله ديگر معاويه را به عاقبت شوم اعمالش آشناتر مى‌سازد و مى‌فرمايد: «زيرا هواى نفست تو را به درون شر وارد ساخته و در پرتگاه ضلالت و گمراهى انداخته و در مهلكه‌ها داخل نموده و راه‌هاى نجات را بر تو دشوار ساخته است»؛ (فَإِنَّ نَفْسَكَ قَدْ أَوْلَجَتْكَ‌ [١] شَرّاً، وَ أَقْحَمَتْكَ‌ [٢] غَيّاً [٣]، وَ أَوْرَدَتْكَ الْمَهَالِكَ، وَ أَوْعَرَتْ‌ [٤] عَلَيْكَ الْمَسَالِكَ).

هر يك از اين جمله‌هاى چهارگانه به يكى از ابعاد عاقبت شوم اعمال معاويه و هر كس كه راه او را طى كند اشاره دارد. نخست گرفتار شر شدن. چه شرى از اين بدتر كه دست انسان به خون بى‌گناهان آلوده شود و اموال بيت المال را به غير اهلش بدهد و چه غىّ و گمراهى از اين فراتر كه انسان از حد خود تجاوز كند و قدر خود را نشناسد و با نداشتن لياقت‌ها و شايستگى‌ها، ادعاى خلافت و پيشوايى خلق و جانشينى پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله كند و چه مهلكه‌اى از اين بدتر كه انسان خود را در مسيرهايى بيفكند كه به جهنم منتهى مى‌شود و چه مشكلى از اين مشكل‌تر كه انسان آنقدر گناه كند كه راه بازگشت را به روى خود ببندد.

[١]. «اولجتك» از ريشه «ايلاج» و «ولوج» به معناى ورود و دخول در چيزى گرفته شده، بنابراين «اولجتك شراً» كه از باب افعال است و دو مفعول مى‌گيرد مفهومش اين است كه تو را وارد شر مى‌كند.

[٢]. «اقحمتك» از ريشه «اقحام» به معناى پرت كردن چيزى است اندرون شى‌ء ديگر؛ اين فعل نيز دو مفعول مى‌گيرد و معناى جمله اين است كه تو را در گمراهى پرتاب مى‌كند.

[٣] غىّ» به معناى گمراهى است.

[٤]. «اوعرت» از ريشه «ايعار» و «وعر» بر وزن «وقت» در اصل به معناى سختى و دشوارى و صعوبت است و جمله «اوعرت عليك المسالك» مفهومش اين است كه راه‌هاى نجات را بر تو سخت و دشوار مى‌كند و به همين جهت به سرزمين صعب العبور و سنگلاخ «وعير» گفته مى‌شود.