پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٦٠ - نامه در يك نگاه

مخاطب محمد بن حنفيه است و ظاهراً دليلشان اين است كه بعضى از تعبيرات اين نامه نسبت به مخاطب خود با مقام عصمت امام سازگار نيست در حالى كه مى‌دانيم اين گونه تعبيرات در مقام اندرز و نصيحت پدرانه به فرزند، مطلبى رايج است. مهم اين است كه گر چه مخاطب در اين نامه يك نفر است؛ ولى هدف همه شيعيان و مسلمانان جهان، بلكه فرزندان آدم‌اند؛ گويى امام عليه السلام به عنوان پدر همه انسان‌ها سخن مى‌گويد و مخاطبش امام حسن عليه السلام به عنوان همه فرزندان، مورد نظر است.

اينكه بعضى گفته‌اند امام عليه السلام با توجّه به مقام والاى امامت و عصمت نياز به نصيحت و اندرز ندارد اشتباه بزرگى است، زيرا مقام والاى امامت و عصمت هرگز با تأكيد بر مسائل مهم اخلاقى منافات ندارد. به همين دليل در آن زمان كه امام عليه السلام در بستر شهادت افتاده بود فرزندانش امام حسن و امام حسين عليهما السلام را با نام، مخاطب قرار داد و دستوراتى به آنها فرمود كه از آن غافل نبودند.

نيز آنچه بعضى گفته‌اند كه امام حسن عليه السلام در زمان صدور اين نامه بيش از سى سال داشت و با تعبيرى كه در اين نامه آمده كه مى‌فرمايد: قلب جوان آماده پذيرش هر گونه تعليمات است، سازگار نيست، اشتباه است؛ زيرا انسان در سن سى سالگى هنوز جوان است. علاوه بر اين، اشاره شد كه مخاطب در اين نامه همه انسان‌ها به عنوان فرزندان امير مؤمنان على عليه السلام هستند.

شايان توجّه اينكه در كتاب الامامة و السياسة آمده است كه در داستان سقيفه هنگامى كه ابو عبيده جراح مى‌خواست امير مؤمنان على عليه السلام را از خلافت كنار بزند گفت: «يابن عم انك حديث السن و هؤلاء مشيخة قومك؛ عمو زاده تو هنوز جوانى و اينها (ابو بكر و امثال او) پيرمردان با تجربه قوم تو هستنند [١] و مى‌دانيم امام عليه السلام در آن زمان بيش از سى سال داشت.

[١]. الامامة و السياسه، ج ١، ص ٢٩.