پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٨٠ - شرح و تفسير دل را با اندرز زنده كن

شرح و تفسير دل را با اندرز زنده كن‌

امام عليه السلام در اين بخش از وصيّت‌نامه، دوازده اندرز مهم كه سبب تكامل روح و جان و پيدايش حيات معنوى در انسان است بيان فرموده‌اند.

نخست مى‌فرمايد: « (پسرم) قلب خويش را با موعظه زنده كن و هواى نفس را) با زهد (و بى‌اعتنايى به زرق و برق دنيا) بميران. دل را با يقين نيرومند ساز و با حكمت و دانش نورانى كن و با ياد مرگ رام نما و آن را به اقرار به فناى دنيا وا دار»؛ (أَحْيِ قَلْبَكَ بِالْمَوْعِظَةِ، وَ أَمِتْهُ بِالزَّهَادَةِ، وَ قَوِّهِ بِالْيَقِينِ، وَ نَوِّرْهُ بِالْحِكْمَةِ، ذَلِّلْهُ بِذِكْرِ الْمَوْتِ، وَ قَرِّرْهُ‌ [١] بِالْفَنَاءِ).

امام عليه السلام در اين شش دستور از احياى قلب شروع مى‌كند قلب كه در اين گونه موارد به معناى روح و عقل و ادراك است تا زنده نشود هيچ قدمى به سوى تكامل و تعالى برداشته نخواهد شد و سير الى اللَّه در همان جا متوقف مى‌گردد.

آنچه مايه حيات قلب است موعظه‌ها و اندرزهايى است كه از سوى خداوند در قرآن و پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله و امام معصوم عليه السلام در رواياتشان و همچنين از سوى حوادث روزگار و تاريخ بشر بيان مى‌شود.

حقيقت موعظه و اندرز، توصيه به نيكى‌ها و خوبى‌ها و پرهيز از بدى‌ها و زشتى‌هاست كه هر گاه با دلايل و شواهد همراه باشد و از دل بر آيد و آميخته با خيرخواهى و دلسوزى باشد بر دل مى‌نشيند.

جمله «أَمِتْهُ بِالزَّهَادَةِ؛ دل را با زهد بميران» منظور قلبى است كه اسير هوا و هوس‌ها باشد. چنين قلبى بايد با زهد بميرد و حياتى با موعظه از سر بگيرد. اين تعبيرِ بسيار جالبى است كه امام عليه السلام نخست به احياى قلب دستور مى‌دهد و بعد

[١]. «قرّر» از ريشه «تقرير» در دو معناى بكار رفته: نخست تثبيت و قرار دادن چيزى در محلش و ديگر به اقرار واداشتن كسى نسبت به چيزى. در جمله بالا معناى دوم اراده شده است يعنى قلب خود را درباره فناى دنيا به اقرار وادار.