پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٥٦ - شرح و تفسير در برابر بدىها نيكى كن!

مى‌گردد و مى‌خواهد به دوستى برگردد ولى راهى در برابر او باقى نمانده است.

همين تعبير به صورت جامع‌ترى در كلام ديگرى از امير مؤمنان عليه السلام (مطابق آنچه در بحارالانوار آمده) ديده مى‌شود كه مى‌فرمايد: «أَحْبِبْ حَبِيبَكَ هَوْناً مَا فَعَسَى أَنْ يَكُونَ بَغِيضَكَ يَوْماً مَا وَ أَبْغِضْ بَغِيضَكَ هَوْناً مَا فَعَسَى أَنْ يَكُونَ حَبِيبَكَ يَوْماً مَا؛ با دوستت در حد اعتدال دوستى كن شايد روزى دشمنت شود و با دشمنت در حد اعتدال دشمنى كن شايد روزى دوستت شود (مبادا از كارهايى كه در حق او كردى شرمنده شوى)». [١]

به گفته ابن ابى الحديد بعضى از دانشمندان اين مطلب را به بيان ديگرى گفته‌اند: «إذا هويت فلا تكن غاليا و إذا تركت فلا تكن قاليا؛ هر گاه به كسى علاقمند شدى راه غلو را در پيش نگير و هر گاه او را رها ساختى راه عداوت را در پيش مگير». [٢]

حضرت در آخرين و هشتمين توصيه اين بخش از وصيّت‌نامه مى‌فرمايد:

«كسى كه درباره تو گمان نيكى ببرد با عمل گمانش را تصديق كن»؛ (وَ مَنْ ظَنَّ بِكَ خَيْراً فَصَدِّقْ ظَنَّهُ).

اشاره به اينكه اگر مثلًا تو را اهل خير و بذل و بخشش و سخاوت مى‌داند و از تو چيزى خواست به او كمك كن تا گمان او را تصديق كرده باشى و بزرگوارى تو تثبيت شود.

اين گونه رفتار دو مزيت دارد؛ هم خوش‌بينى و حسن ظن مردم را تثبيت مى‌كند و هم با اين خوش‌بينى‌ها به راه خير كشيده مى‌شود.

بسيار اتفاق مى‌افتد كه افرادى نزد انسان مى‌آيند و مى‌گويند مشكلى داريم كه گمان مى‌كنيم تنها به دست تو حل مى‌شود انسان بايد در حل مشكل چنين افرادى بكوشد و حسن ظن آنها را به سوء ظن تبديل نكند.

[١]. بحارالانوار، ج ٧١، ص ١٧٧، ح ١٤.

[٢]. شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، ج ١٦، ص ١١٠.