پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٢٤ - شرح و تفسير دنياى فريبكار و اهل آن

در كربلا نشان دادند؛ امام عليه السلام در اين واقعه مهم تاريخى فرمود: «الا و ان الدعى بن الدعى قد ركز بين اثنتين بين السلة و الذلة و هيهات منّى الذلة؛ ناپاك زادگان مرا در ميان شمشير و تن دادن به ذلت مخير ساخته‌اند و هيهات كه من تن به ذلت بدهم». [١]

امام صادق عليه السلام مطلب را در اينجا در حد كمال بيان فرموده و حريت را جامع صفات برجسته دانسته است مى‌فرمايد: «خَمْسُ خِصَالٍ مَنْ لَمْ يَكُنْ فِيهِ شَيْ‌ءٌ مِنْهَا لَمْ يَكُنْ فِيهِ كَثِيرُ مُسْتَمْتَعٍ أَوَّلُهَا الْوَفَاءُ وَ الثَّانِيَةُ التَّدْبِيرُ وَ الثَّالِثَةُ الْحَيَاءُ وَ الرَّابِعَةُ حُسْنُ الْخُلُقِ وَ الْخَامِسَةُ وَ هِيَ تَجْمَعُ هَذِهِ الْخِصَالَ الْحُرِّيَّة؛ پنج صفت است كه اگر كسى لا اقل يكى از آنها را نداشته باشد خير قابل توجهى در او نيست: اوّل وفاست دوم تدبير سوم حيا چهارم حسن خلق پنجم كه جامع همه اين صفات است، حريت و آزادگى است». [٢]

حضرت در چهارمين توصيه پرداخته مى‌فرمايد: «آن نيكى كه جز از طريق بدى به دست نيايد نيكى نيست و نه آن آسايش و راحتى كه جز با مشقت زياد (و بيش از حد) فراهم نشود»؛ (وَ مَا خَيْرُ خَيْرٍ لَايُنَالُ إِلَّا بِشَرٍّ، وَ يُسْرٍ لَا يُنَالُ إِلَّا بِعُسْرٍ).

اشاره به اينكه بعضى براى رسيدن به مقصود خود از هر وسيله‌اى استفاده مى‌كنند در حالى كه دستور اسلام اين است كه تنها از طريق مشروع و صحيح بايد به اهداف رسيد. به بيان ديگر، هدف وسيله را توجيه نمى‌كند. همچنين نبايد براى رسيدن به راحتى‌ها به سراغ مقدماتى رفت كه بيش از حد انسان را در فشار قرار مى‌دهد.

دو جمله بالا را كه به صورت جمله‌هاى خبريه تفسير كرديم، بعضى به صورت جمله استفهاميه تفسير كرده‌اند و مطابق اين تفسير معناى جمله چنين مى‌شود: چه سودى دارد آن خيرى كه جز از طريق شر به دست نمى‌آيد و چه‌

[١]. لهوف، ص ٩٧، و بحار الانوار ج ٤٥، ص ٨.

[٢]. خصال، ج ١، ص ٢٨٤، ح ٣٣.