پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٢٠ - شرح و تفسير دنياى فريبكار و اهل آن

زيرا تو هرگز نمى‌توانى در برابر آنچه از شخصيت خود در اين راه از دست مى‌دهى بهاى مناسبى به دست آورى و برده ديگرى مباش، خداوند تو را آزاد آفريده است. آن نيكى كه جز از طريق بدى به دست نيايد نيكى نيست و نه آن آسايش و راحتى كه جز با مشقت زياد (و بيش از حد) فراهم نشود.

بپرهيز از اينكه مركب‌هاى طمع، تو را با سرعت با خود ببرند و به آبشخورهاى هلاكت بيندازند و اگر بتوانى كه ميان تو و خداوند، صاحب نعمتى واسطه نباشد چنين كن، زيرا تو (به هر حال) قسمت خود را دريافت مى‌كنى و سهمت را خواهى گرفت و مقدار كمى كه از سوى خداوند به تو برسد با ارزش‌تر است از مقدار زيادى كه از سوى مخلوقش برسد، هر چند همه نعمت‌ها (حتى آنچه از سوى مخلوق مى‌رسد) از ناحيه خداست.

شرح و تفسير هرگز تن به پستى مده‌

امام عليه السلام در اين بخش از وصيّت‌نامه خود به شش نكته مهم كه هر يك نصيحتى است انسان‌ساز، اشاره مى‌كند؛ ولى پيش از آن در مقدمه‌اى مى‌فرمايد:

«و بدان به يقين هرگز به همه آرزوهايت دست نخواهى يافت و (نيز بدان) هرگز از اجلت تجاوز نخواهى كرد (و بيش از آنچه مقرر شده عمر نمى‌كنى) و تو در همان مسيرى هستى كه پيشينيان تو بودند (آنها رفتند و تو هم خواهى رفت)»؛ (وَ اعْلَمْ يَقِيناً أَنَّكَ لَنْ تَبْلُغَ أَمَلَكَ، وَ لَنْ تَعْدُوَ أَجَلَكَ).

آن گاه چنين نتيجه مى‌گيرد: «حال كه چنين است در به دست آوردن دنيا زياده‌روى مكن و در كسب و كار ميانه‌رو باش»؛ (فَخَفِّضْ‌ [١] فِي الطَّلَبِ وَ أَجْمِلْ‌ [٢] فِي الْمُكْتَسَبِ).

[١]. «خفّض» از ريشه «خفض» به معناى پايين آوردن، در مقابل رفع به معناى بالا بردن است و در اينجا به معناى كم كردن و دست از زياده روى برداشتن است.

[٢]. «اجمل» از ريشه «اجمال» به معناى اعتدال در كار و عدم افراط است.