پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٠٤ - ٢ راه دستيابى به فضايل اخلاقى
مگير»؛ (وَ تَفَهَّمْ وَصِيَّتِي، وَ لَا تَذْهَبَنَّ عَنْكَ صَفْحاً). [١]
سپس دليلى براى آن ذكر مىكند و علوم و دانشها را ضمن آن، به سه بخش تقسيم مىنمايد و مىفرمايد: «زيرا بهترين سخن دانشى است كه سودمند باشد و بدان دانشى كه نفع نبخشد در آن خيرى نيست و دانشى كه (زيانبار است) سزاوار فراگرفتن نيست سودى نمىبخشد»؛ (فَإِنَّ خَيْرَ الْقَوْلِ مَا نَفَعَ، وَ اعْلَمْ أَنَّهُ لَا خَيْرَ فِي عِلْمٍ لَا يَنْفَعُ، وَ لَا يُنْتَفَعُ بِعِلْمٍ لَا يَحِقُّ تَعَلُّمُهُ).
دانشهاى مفيد، علومى است كه انسان را در مسير قرب الى اللَّه يارى مىبخشد خواه در زمينه اعتقادات باشد يا عبادات و اخلاق و ...، دنياى او را به صورت آبرومند تأمين مىكند و از فقرى كه مايه كفر و روسياهى است رهايى مىبخشد.
علوم بيهوده دانشهايى است كه نه خير دنيا در آن است و نه خير آخرت و گاه از آن براى سرگرمى و يا تفاخر استفاه مىشود؛ شبيه آنچه در حديث معروف وارد شده كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مردى را در مسجد ديد كه گروهى اطراف او را گرفتهاند فرمود: اين چيست؟ عرض كردند: اين مرد علّامه است (و دانش فراوان دارد) پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: علّامه چيست؟ عرض كردند: اين شخص آگاهترين فرد به نسبهاى عرب و حوادث ايام جاهليّت و اشعار آنهاست.
پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود: «ذَاكَ عِلْمٌ لَا يَضُرُّ مَنْ جَهِلَهُ وَ لَا يَنْفَعُ مَنْ عَلِمَهُ؛ اين علمى است كه هر كس آن را نداند زيانى نمىكند و آن كس كه آن را بداند سودى نمىبرد» سپس افزود: «إِنَّمَا الْعِلْمُ ثَلَاثَةٌ آيَةٌ مُحْكَمَةٌ أَوْ فَرِيضَةٌ عَادِلَةٌ أَوْ سُنَّةٌ قَائِمَةٌ
[١]. «صفح» در اصل به معناى جانب و روى هر چيزى است و معناى مصدرى آن روى گردانيدن و صرف نظر كردن است و از آنجا كه صرف نظر كردن گاه به علت عفو و گاه به سبب قهر است، اين واژه در هر دو معنا به كار مىرود- در ضمن بايد توجّه داشت كه فاعل تذهبنّ، وصيّت است و معناى جمله اين است كه وصيّت من به سبب روى گرداندن و بىاعتنايى از خاطر تو نرود و معادل آن در فارسى اين است كه وصيّت مرا سرسرى مگير. در بعضى از نسخ به جاى «عنك» عنها آمده در اين صورت فاعل تذهبنّ مخاطب يعنى امام حسن مجتبى عليه السلام است.