پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٠٢ - ٢ راه دستيابى به فضايل اخلاقى

(وَ أَلْجِئْ‌ [١] نَفْسَكَ فِي أُمُورِكَ كُلِّهَا إِلَى‌ إِلَهِكَ، فَإِنَّكَ تُلْجِئُهَا إِلَى‌ كَهْفٍ‌ [٢] حَرِيزٍ [٣]، وَ مَانِعٍ عَزِيزٍ).

توكل زاييده ايمان به توحيد افعالى است هنگامى كه انسان سرچشمه همه امور جهان را به دست خدا بداند و او را مسبب الاسباب بشمرد طبعاً در همه مشكلات به او پناه مى‌برد و او را پناهگاه مطمئن خود مى‌داند.

توكل به اين معنا نيست كه انسان دست از تلاش و كوشش بردارد و تنها به اميد لطف خدا بنشيند، بلكه به اين است كه تمام توان خود را به كار گيرد و در آنجا كه به موانع و مشكلاتى برخورد مى‌كند كه حل آن بيرون از توان اوست دست به دامان لطف خدا مى‌زند و با توكل بر او بر مشكلات چيره مى‌شود.

آن گاه به مسأله اخلاص اشاره كرده مى‌فرمايد: «به هنگام دعا، پروردگارت را با اخلاص بخوان (و تنها دست به دامان لطف او بزن) چرا كه بخشش و حرمان به دست اوست»؛ (وَ أَخْلِصْ فِي الْمَسْأَلَةِ لِرَبِّكَ، فَإِنَّ بِيَدِهِ الْعَطَاءَ وَ الْحِرْمَانَ).

اخلاص نيز از ثمرات ايمان به توحيد افعالى است، زيرا هنگامى كه انسان بداند «لا مؤثر فى الوجود الا اللَّه» يقين پيدا مى‌كند كه عطا و حرمان به دست اوست. به هنگامى كه به اين امر ايمان پيدا كرد تنها به در خانه او مى‌رود و با خلوص نيّت هر چه مى‌خواهد از او مى‌خواهد. به همين دليل در روايات وارد شده است كه رياكاران مشركند؛ امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد: «كُلُّ رِيَاءٍ شِرْكٌ إِنَّهُ مَنْ عَمِلَ لِلنَّاسِ كَانَ ثَوَابُهُ عَلَى النَّاسِ وَ مَنْ عَمِلَ للَّهِ كَانَ ثَوَابُهُ عَلَى اللَّهِ؛ هر ريايى شرك است هر كس كارى براى مردم كند پاداش خود را بايد از مردم بگيرد و هر كس‌

[١]. «ألجى‌ء» از ريشه «الجاء» از «لجوء» به معنى پناه بردن گرفته شده و «الجاء» به معناى به پناه‌فرستادن است.

[٢]. «كهف» به معناى غار وسيع است و سپس به هر گونه پناهگاه اطلاق شده است.

[٣]. «حريز» به معناى حفظ كننده از ريشه «حرز» بر وزن «قرض» به معناى حفظ كردن گرفته شده است.