پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٣ - شرح و تفسير افراد سست را كنار بزن

بِالْقَوْمِ إِلَى الشِّقَاقِ الْعِصْيَانِ فَانْهَدْ [١] بِمَنْ أَطَاعَكَ إِلَى‌ مَنْ عَصَاكَ وَاسْتَغْنِ بِمَنِ انْقَادَ مَعَكَ عَمَّنْ تَقَاعَسَ‌ [٢] عَنْكَ).

تعبير به «ظِلِّ الطَّاعَةِ» (سايه اطاعت) تعبير لطيفى است و اشاره به اين دارد كه عصيان و سركشى و مخالفت، همچون آفتاب سوزان است و اطاعت و تسليم در برابر فرماندهان عدل سايه لذت بخشى است كه به جامعه آرامش مى‌دهد.

تفاوت شقاق و عصيان در اين است كه شقاق به معناى جدايى است و عصيان و نافرمانى چيزى فراتر از جدايى است.

آن گاه امام عليه السلام در پايان اين نامه اشاره به دليل دستور خود پرداخته مى‌فرمايد:

«زيرا سست عنصران و كسانى كه از جنگ با دشمن كراهت دارند غيابشان بهتر از حضورشان است و قعود آنها از جنگ از قيامشان كارسازتر است»؛ (فَإِنَّ الْمُتَكَارِهَ‌ [٣] مَغِيبُهُ‌ [٤] خَيْرٌ مِنْ مَشْهَدِهِ، وَ قُعُودُهُ أَغْنَى‌ مِنْ نُهُوضِهِ).

اين همان چيزى است كه قرآن مجيد نيز درباره گروهى از منافقان در سوره توبه اشاره كرده است، مى‌فرمايد: « «لَوْ خَرَجُوا فِيكُمْ مَّا زَادُوكُمْ إِلَّا خَبَالًا وَ لَأَوْضَعُوا خِلَالَكُمْ يَبْغُونَكُمُ الْفِتْنَةَ»؛ اگر آنها همراه شما (به سوى ميدان جهاد) خارج مى‌شدند جز اضطراب و ترديد و فساد، چيزى بر شما نمى‌افزودند و به سرعت در بين شما به فتنه انگيزى (و ايجاد تفرقه و نفاق) مى‌پرداختند». [٥]

[١]. «انهد» صيغه امر است از ريشه «نهود» به معناى برآمدن و برخاستن براى انجام كارى است.

[٢]. «تقاعس» از ريشه «قعس» بر وزن «فحص» و به معنى كندى كردن، شانه خالى كردن و عقب نشينى نمودن از انجام كار يا نبرد است.

[٣]. «المتكاره» به معنى كسى است كه راضى به انجام كارى نيست و از انجام آن خشمگين است و از ريشه كراهت گرفته شده است.

[٤]. «مغيبه» واژه «مغيب» و «مشهد» كه بعد از آن آمده مصدر ميمى است و به معناى غيبت و حضور است.

[٥]. توبه، آيه ٤٧.