پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٤٩ - شرح و تفسير ايمان به يكتايى او

چهار وصفى را كه امام عليه السلام براى فرزندش بر شمرده اوصافى است درباره همه انسانها؛ همه در پيشگاه خداوند كوچك‌اند و قدرتشان ناچيز و عجزشان فراوان و نيازشان به پروردگارشان زياد. مشروط بر اينكه انسان، خويشتن را بشناسد و به خود فراموشى گرفتار نگردد. كه در اين صورت از طريق بندگى خارج نخواهد شد و گام در طريق طغيان نخواهد گذاشت. آرى شناخت عظمت خدا و معرفت نسبت به كوچكى خويش در برابر او سرچشمه عبوديت و بندگى است و فراموشى آن سرآغاز طغيان و ظلم و بيدادگرى است.

قرآن مجيد مى‌فرمايد: «وَ لا تَكُونُوا كَالَّذينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُون‌»؛ و همچون كسانى نباشيد كه خدا را فراموش كردند و خداوند نيز آنها را به «خود فراموشى» گرفتار كرد؛ آنها گناهكارانند». [١]

آن گاه امام عليه السلام راه را به فرزند دلبندش نشان مى‌دهد كه انجام اعمال شايسته چگونه است، مى‌فرمايد: «در راه اطاعتش بكوش، از عقوبتش ترسان باش و از خشمش بيمناك، زيرا او تو را جز به نيكى امر نكرده و جز از قبيح و زشتى باز نداشته است»؛ (فِي طَلَبِ طَاعَتِهِ، وَ الْخَشْيَةِ مِنْ عُقُوبَتِهِ، وَ الشَّفَقَةِ مِنْ سُخْطِهِ: فَإِنَّهُ لَمْ يَأْمُرْكَ إِلَّا بِحَسَنٍ، وَ لَمْ يَنْهَكَ إِلَّا عَنْ قَبِيحٍ).

امام عليه السلام در اينجا عمل شايسته را در سه چيز خلاصه كرده است: اطاعت و فرمان، ترس از عقوبت و اشفاق از خشم او.

بديهى است كه خشيت و اشفاق در برابر عقوبت و خشم پروردگار، انگيزه طاعت است، بنابراين امام عليه السلام نخست به اطاعت پروردگار اشاره كرده و سپس بر انگيزه‌هاى آن تأكيد ورزيده است و تفاوت خشيت و اشفاق همان گونه كه قبلًا اشاره شد در اين است كه خشيت به معناى خوف و ترس ولى شفقت و اشفاق ترس آميخته با اميد است، بنابراين ترس از عقوبت خداوند، همچون ترس از

[١]. حشر، آيه ١٩.