پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦٩ - نكته معقل بن قيس كيست؟

بايد توجّه داشت كه يكى از معانى «ظهر» كه در كتب لغت آمده حيواناتى است كه بار بر دوش آنها مى‌نهند و يا سوار بر آنها مى‌شوند و اينكه بعضى از مفسران نهج‌البلاغه معناى «ظهر» را محدود به شتران باركش يا محدود به اسبهاى سوارى كرده‌اند، درست به نظر نمى‌رسد.

آن گاه در هفتمين، هشتمين و نهمين دستور مى‌فرمايد: «و هنگامى كه دشمن را ملاقات كردى در وسط ياران و قلب سپاهت قرار گير نه آنقدر به دشمن نزديك شو مانند كسى كه مى‌خواهد آتش جنگ را بر افروزد و نه آنقدر دورى كن همانند كسى كه از جنگ مى‌ترسد (اين گونه باش) تا فرمان من به تو برسد»؛ (فَإِذَا لَقِيتَ الْعَدُوَّ فَقِفْ مِنْ أَصْحَابِكَ وَسَطاً، وَ لَا تَدْنُ مِنَ الْقَوْمِ دُنُوَّ مَنْ يُرِيدُ أَنْ يُنْشِبَ‌ [١] الْحَرْبَ. وَ لَا تَبَاعَدْ عَنْهُمْ تَبَاعُدَ مَنْ يَهَابُ الْبَأْسَ، حَتَّى‌ يَأْتِيَكَ أَمْرِي).

قرار گرفتن فرمانده لشكر در وسط آنها از يك سو مايه قوت قلب لشكر است و از سوى ديگر آسان‌تر مى‌تواند فرمانش به تمام لشكر برساند.

در دهمين و آخرين دستور مى‌فرمايد: «مبادا عداوت شخصى شما با دشمن سبب شود كه پيش از دعوت آنها به صلح و اتمام حجت با آنها پيكار كنيد»؛ (وَ لَا يَحْمِلَنَّكُمْ شَنَآنُهُمْ‌ [٢] عَلَى‌ قِتَالِهِمْ، قَبْلَ دُعَائِهِمْ وَ الْإِعْذَارِ [٣] إِلَيْهِمْ‌).

نكته معقل بن قيس كيست؟

بعضى از مورّخان گفته‌اند كه او از مردان شجاع كوفه بود و فرماندهى بعضى‌

[١]. «ينشب» از ريشه «نشوب» بر وزن «سجود» به معناى درگير شدن و دخالت كردن در چيزى و گاه به معناى شعله‌ور شدن جنگ است و انشاب كه از باب افعال است به معناى فرو بردن چنگ در گريبان كسى است و گاه به معناى برافروختن آتش جنگ مى‌آيد.

[٢]. «شنآن» مصدر است به معناى خصومت و دشمنى داشتن.

[٣]. «اعذار» به معناى اتمام حجت كردن و راه عذر را بر ديگرى بستن است.