پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٤٩ - شرح و تفسير در برابر بدىها نيكى كن!

شِدَّتِهِ عَلَى‌ اللِّينِ، وَ عِنْدَ جُرْمِهِ عَلَى‌ الْعُذْرِ، حَتَّى‌ كَأَنَّكَ لَهُ عَبْدٌ، وَ كَأَنَّهُ ذُو نِعْمَةٍ عَلَيْكَ).

امام عليه السلام در اين توصيه‌اش فرزند خود را از مقابله به مثل در برابر خشونت و بى‌محبتى دوستان، بر حذر مى‌دارد و در ضمن شش جمله مقابله به ضد را در اين گونه موارد توصيه مى‌كند، چرا كه مقابله به مثل پايه و اساس دوستى را به خطر مى‌افكند و انسان دوستان خود را از دست مى‌دهد؛ ولى اگر در برابر بى‌مهرى مهر ورزد و در برابر بدى‌ها نيكى كند، به زودى دوستش به اشتباه خود پى مى‌برد و شرمنده مى‌شود و در مقام جبران بر مى‌آيد و پايه‌هاى دوستى محكم‌تر از پيش مى‌شود.

عبارات امام عليه السلام در اينجا در واقع شرح چيزى است كه در قرآن كريم آمده است كه مى‌فرمايد: «ادْفَعْ بِالَّتِى هِىَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِى بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَداوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِىٌّ حَميمٌ* وَ ما يُلَقَّاها إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَ ما يُلَقَّاها إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظيمٍ‌»؛ بدى را با نيكى دفع كن ناگاه (خواهى ديد) همان كس كه ميان تو و او دشمنى است، گويى دوستى گرم و صميمى است اما جز كسانى كه داراى صبر و استقامتند به اين مقام نمى‌رسند و جز كسانى كه بهره عظيمى (از ايمان و تقوا) دارند به آن نائل نمى‌شوند». [١]

گر چه اين آيه در مورد دشمنان است، ولى به طور مسلّم درباره دوستان نيز صادق خواهد بود. سيره پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و ائمه هدى عليهم السلام و علماى بزرگ نيز همين معنا را نشان مى‌دهد كه جز در موارد استثنايى در برابر بدى‌هاى دوستان و دشمنان، به مقابله به مثل بر نمى‌خواستند.

ولى از آنجا كه بعضى از افراد پست و كوته‌فكر ممكن است از اين گونه رفتار سوء استفاده كنند، امام عليه السلام اين گروه را استثنا كرده مى‌فرمايد: «اما بر حذر باش از اينكه اين كار را در غير محلش قرار دهى يا درباره كسى كه اهليت ندارد به كار

[١]. فصلت، آيه ٣٤ و ٣٥.