پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٥٦ - شرح و تفسير هشدارهاى پى در پى
شارحان نهجالبلاغه در برابر اين سؤال پاسخهاى مختلفى گفتهاند كه گاه بسيار آميخته با تكلف است. روشنترين پاسخ اين است كه امام عليه السلام در اينجا ناظر به افراد شاخصى است كه در مسير اطاعت يا عصيان گام بر مىدارند و ناظر به همه افراد نيست؛ به تعبير ديگر، اين حصر اضافى است نسبت به مؤمنان كامل الايمان و سردمداران كفر و ظلم، نه حصر حقيقى نسبت به همه.
در قرآن مجيد نيز تعبيراتى همچون تعبيرات امام عليه السلام ديده مىشود؛ مثلًا در سوره هود مىخوانيم: «فَمِنْهُمْ شَقِىٌّ وَ سَعِيدٌ* فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِى النَّارِ لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَ شَهِيقٌ* خَالِدِينَ فِيهَا ...* وَ أَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِى الْجَنَّةِ خَالِدِينَ فِيهَا؛ گروهى از آنها بدبخت و گروهى سعادتمندند اما كسانى كه بدبخت شدند، در آتشاند و براى آنان در آنجا نالههاى دردناك و نعرههاى طولانى است* ...، جاودانه در آن خواهند ماند ...* اما كسانى كه سعادتمند شدند تا آسمانها و زمين برپاست، جاودانه در بهشت خواهند ماند». [١]
در حديثى از امام جواد عليه السلام از پدرانش نقل شده كه فرمود: به امير مؤمنان عرض كردند: مرگ را براى ما توصيف كن فرمود: از شخص آگاهى سؤال كرديد:
«هُوَ أَحَدُ ثَلَاثَةِ أُمُورٍ يَرِدُ عَلَيْهِ إِمَّا بِشَارَةٌ بِنَعِيمِ الْأَبَدِ وَ إِمَّا بِشَارَةٌ بِعَذَابِ الْأَبَدِ وَ إِمَّا تَحْزِينٌ وَ تَهْوِيلٌ وَ أَمْرُهُ مُبْهَمٌ لَا تَدْرِي مِنْ أَيِّ الْفِرَقِ هُوَ فَأَمَّا وَلِيُّنَا الْمُطِيعُ لِأَمْرِنَا فَهُوَ الْمُبَشَّرُ بِنَعِيمِ الْأَبَد؛ يكى از سه حالت به هنگام مرگ بر انسان وارد مىشود يا بشارت به نعمتهاى جاودانى يا بشارت به عذاب جاودانى و يا حالت اندوه و ترس و سرنوشت مبهم كه نمىداند سرانجام به كدام گروه ملحق خواهد شد اما دوستان ما كه مطيع اوامر ما باشند (جزء گروه اوّلند و) بشارت به نعمتهاى جاودانى داده خواهند شد». [٢]
[١]. هود، آيه ١٠٥-/ ١٠٨.
[٢]. بحارالانوار، ج ٦، ص ١٥٤.