پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٠١ - شرح و تفسير تقسيم مسئوليتها

اشاره به عدم احساس تنهايى در برابر مشكلات و تشبيه سوم اشاره به مبارزه با دشمنان با كمك عشيره و خويشاوندان است.

در واقع همان گونه كه اجتماع بزرگ انسان‌ها در سايه كمك‌هاى متقابل به پيشرفت‌هاى بى‌نظير نايل مى‌گردد اجتماع كوچك عشيره و خويشاوندان در دل اين اجتماع بزرگ نيز با تعاون بيشتر و همكارى نزديك‌تر به موفقيت‌هاى فوق العاده‌اى نايل مى‌گردد. حتى اقوام جاهلى نيز به اين حقيقت پى برده بودند و لذا پيوند با قبيله و جلب حمايت آنها در غلبه بر مشكلات در عصر جاهليّت عرب و ساير اعصار نيز با قوت تمام دنبال مى‌شد. البتّه با اين تفاوت كه آنها در حمايت از قبيله و حمايت قبيله از آنان، حق و باطل و ظلم و عدالت را به رسميت نمى‌شناختند و بدون قيد و شرط، از يكديگر كمك مى‌خواستند و مورد حمايت قرار مى‌گرفتند؛ ولى اسلام اين حمايت متقابل را محدود به مسيرهاى حق كرد و طرفدارى از باطل را حتى آنجا كه پاى پدر و مادر و برادر در ميان باشد مجاز نشمرده است.

در بخش چهارم خطبه بيست و سوم در جلد دوم همين كتاب بحث قابل توجهى ملاحظه خواهيد كرد.

ابن ابى الحديد نمونه‌هايى از حمايت قبيله نسبت به افراد مظلوم را آورده كه نشان مى‌دهد اين حمايت تا چه حد كارساز بوده است. از جمله اينكه فرزدق هر زمان مى‌خواست در مقابل خلفا و امرا شعرى از اشعارش را بخواند حتما نشسته مى‌خواند. روزى وارد بر خليفه اموى سليمان بن عبدالملك شد و شعرى خواند و پدران خودش را در آن ستود. سليمان، ناراحت شد گفت: اين مدح و ستايش درباره من بود يا خودت؟ فرزدق در جواب گفت: هم براى من و هم براى تو.

اين مسأله سبب خشم سليمان شد به او گفت: بسيار خوب برخيز و بقيه اشعار را بخوان و بعد از اين جز در حالت قيام نبايد شعرى بخوانى. فرزدق گفت: نه به‌