پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٥ - ٣ آذربايجان در نقشههاى پيشين اسلامى

بعد از عثمان طبق روايت بالا مى‌خواست با او مدارا كند مبادا به سوى معاويه و شام بگريزد.

قابل توجّه اينكه ابوبكر براى جلوگيرى از خطرات اشعث، خواهر خود ام فروه را به او تزويج كرد و اين زن سه پسر آورد كه يكى از آنها محمد بود كه در كربلا از فرماندهان لشكر ابن زياد در برابر امام حسين عليه السلام بود. اشعث دخترى به نام جعده داشت كه همه شنيده‌ايم امام مجتبى عليه السلام را مسموم ساخت و طبق روايت كافى خود اشعث نيز از كسانى است كه در قتل امير مؤمنان على عليه السلام شركت داشت. [١]

اين سخن را با حديثى كه درباره اشعث از امير مؤمنان على عليه السلام نقل شده است پايان مى‌دهيم امام عليه السلام خطاب به مردم فرمود: «أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ الْأَشْعَثَ لَا يَزِنُ عِنْدَ اللَّهِ جَنَاحَ بَعُوضَةٍ وَ إِنَّهُ أَقَلُّ فِي دِينِ اللَّهِ مِنْ عَفْطَةِ عَنْز؛ اى مردم! اشعث به اندازه پر پشه‌اى در پيشگاه خدا وزن و ارزش ندارد و او در دين خدا از آب بينى بز كمتر است». [٢]

لازم به ذكر است كه اشعث در زمان عمر والى آذربايجان شد و در زمان عثمان باقى بود و در عصر حكومت على عليه السلام نيز مدتى ابقا شد.

٣. آذربايجان در نقشه‌هاى پيشين اسلامى‌

از فتوح البلدان بلاذرى و تاريخ طبرى و معجم البلدان حموى اجمالًا استفاده مى‌شود كه منطقه آذربايجان در حدود سنه ٢٠ هجرى زير پرچم اسلام قرار گرفت؛ ولى چيزى نگذشت كه گروهى بر ضد آن قيام كردند. خليفه دوم اشعث بن قيس را فرستاد و بار ديگر آنجا را فتح كرد و اشعث بر حكومت آنجا باقى ماند.

[١]. كافى، ج ٨، ص ١٦٧، ح ١٨٧.

[٢]. بحارالانوار، ج ٢٩، ص ٤٢٠ براى شرح بيشتر درباره حالات اشعث به جلد اوّل همين كتاب، ص ٤٤٤ به بعد ذيل خطبه ١٩ مراجعه فرماييد.