پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥٧ - ٣١ و من وصية له عليه السلام للحسن بن علي عليهما السلام، كتبها إليه «بحاضرين» عند انصرافه من صفين

٣١ و من وصية له عليه السلام للحسن بن علي عليهما السلام، كتبها إليه «بحاضرين» عند انصرافه من صفين‌

از وصاياى و سفارشهاى امام عليه السلام است‌

كه به امام حسن مجتبى عليه السلام در حالى كه در سرزمين حاضرين‌ [١] (نزديك شام) هنگام بازگشت از صفين بود نگاشت. [٢]

[١]. اين واژه گاه به صورت تثنيه (با فتح راء) و گاه به صورت جمع (با كسر راء) خوانده شده. در صورت اول اشاره به مكانى است كه در ميان حلب و قنّسرين از اراضى شام واقع شده و در صورت دوم ممكن است اشاره به همان مكان به اعتبار حضور اقوام مختلف در آنجا باشد.

[٢]. سند نامه:

اين نامه به گفته نويسنده مصادر نهج‌البلاغه، از مشهورترين نامه‌ها و وصاياى امام امير مؤمنان عليه السلام است كه گروهى از برجسته‌ترين دانشمندان اسلام آن را پيش از تولد سيد رضى در كتاب‌هاى خود آورده‌اند؛ از جمله مرحوم كلينى در كتاب الرسائل و مرحوم حسن بن عبداللَّه عسكرى (از اساتيد شيخ صدوق) در كتاب الزواجر والمواعظ و نويسنده عقد الفريد در دو بخش از كتاب خود در باب مواعظ الاباء للابناء و نويسنده كتاب تحف العقول، حسن بن على بن شعبه در ضمن سخنان امير مؤمنان على عليه السلام. شيخ صدوق نيز بخش هايى از آن را در دو جاى كتاب من لا يحضر آورده است. بعد از سيد رضى نيز گروه كثيرى آن را در كتاب‌هاى خود ذكر كرده‌اند. مرحوم سيد بن طاووس در آخر كتاب كشف المحجة، ضمن بيان اين وصيّت‌نامه با اسناد متعدّدى آن را نقل مى‌كند. مجموعه اسنادى كه بزرگان براى اين نامه ذكر كرده‌اند به شش سند بالغ مى‌شود (و از مجموع اين اسناد و نقل اين همه بزرگان به خوبى روشن مى‌شود كه در انتساب اين نامه به امير مؤمنان على عليه السلام جاى هيچ‌گونه تأملى نيست. اضافه بر اينكه محتواى آن نيز به قدرى عالى است كه صدور آن از غير امام معصوم امكان ندارد). (مصادر نهج‌البلاغه، ج ٣، ص ٣٠٧- ٣١١)