نظير بوسه و لمس و نگاه نامشروع هم كه مقدمات آميزشهاى نامشروع است بايد مورد احتراز قرار گيرد: و اين حديث دلالت دارد كه ترك حرام از عبادات بلكه از افضل عبادات است و اينكه اين دو نوع عفت (عفت شكم و دامن) از افضل عبادات است چون دشوارترين كارها است.

٢- كافى از محمد بن يحيى ... حضرت باقر ٧ فرمود برترين عبادتها عفت شكم و فرج است.

٣- كافى از عده مشايخ ... از عبد اللَّه قداح از حضرت صادق از امير مؤمنان عليهما السّلام كه فرمود عفاف افضل عبادات است.

بيان ممكن است منظور از عفاف در اينجا شامل ترك جميع انواع محرمات باشد.

٤- كافى. از عده مشايخ ... از ابى بصير كه شخصى خدمت حضرت باقر ٧ عرض كرد. كه اعمال نيك من خيلى ضعيف و روزه استحبابى من كم و اندك است ولى اميد است كه اين حالت را داشته باشم كه جز غذاى حلال نخورم. حضرت فرمود كدام كوشش و عبادتى است كه افضل و برتر از عفت شكم و فرج باشد.

(اى الاجتهاد افضل من عفه بطن و فرج؟) بيان اجتهاد يعنى كمال كوشش و جديت براى كارى و مقصود در اينجا يعنى سعى و كوشش فراوان در اطاعت الهى.

٥- كافى از على از پدرش از نوفلى از سكونى از حضرت صادق ٧ كه رسول خدا ٦ فرمود.

اكثر ما تلج به امتى النار الأجوفان البطن و الفرج.

بيشترين چيزى كه بوسيله آن امت من بدوزخ ميروند آن دو عضو مجوف و ميان- تهى انسان است يعنى شكم و فرج: و با همين سند آمده كه رسول خدا ٦ فرمود. سه چيز است كه بر امت اسلامى بعد از درگذشت خود خائف و بيمناكم ١- ضلالت و انحراف پس از شناخت حقيقت و معرفت ٢- فتنه‌ها و حوادث گمراه‌كننده ٣- شهوات و تمايلات شكم و فرج.

بيان. ما تلج يعنى داخل مى‌شود. در نهايه گفته اجوف يعنى آنچه كه داراى جوف و ميان تهى است كه در حديث آمده كه جوف و آنچه را كه در خود جاى ميدهد فراموش نكنيد يعنى شكم و آن خوردنى و آشاميدنى‌ها كه داخل آن شده و در آنجا جمع مى‌شود.

و گفته شده كه منظور از جوف دل و قلب است و آنچه كه از معارف و شناخت الهى كه در خود ميگنجاند و جاى ميدهد و گفته شده مقصود از جوف شكم و فرج است هر دو كه حديث‌