ترجمه بحار الانوار (قسمت سوم از جلد پانزدهم) - موسوي همداني، ابوالحسن - الصفحة ٣٦٥ - اخبار

باب ٩٢ در باره حسن خلق و تفسير آيه شريفه‌ إِنَّكَ لَعَلى‌ خُلُقٍ عَظِيمٍ‌

آيات‌

آل عمران ١٥٩ فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ‌.

با عنايت و رحمت الهى با اخلاق و رفتار نرم با مردم برخورد ميكنى.

سوره قلم ٤ إِنَّكَ لَعَلى‌ خُلُقٍ عَظِيمٍ‌.

بحقيقت تو داراى اخلاق بزرگ و نيكوئى هستى.

[اخبار]

مؤلف. اخبار اين باب در فصول گذشته مخصوصا در باب جوامع مكارم گذشت.

١- كافى. از محمد بن يحيى .... از محمد بن مسلم از حضرت صادق ٧ كه فرمود. كامل‌ترين مؤمنين از جهت ايمان خوش اخلاق‌ترين آنها است.

بيان خلق بضم خاء بآن ملكه و حالت ثابت و صفات استوار و راسخ روحى و نفسانى گفته مى‌شود خواه آن صفات و حالات خوب باشد يا زشت كه در مقابل اعمال است (چون عمل بكارهاى ظاهرى و برونى گفته مى‌شود) و خوش خلقى معمولا به برخوردهاى خوب با مردم و رفتار گرم با آنها معنا مى‌شود: راغب گفته است خلق و خلق در اصل و ريشه يكى است ولى خلق بفتح خاء مخصوص هيئت و شكل ظاهرى است كه با چشم ديده مى‌شود و خلق بضم خاء اختصاص دارد به شكل درونى و هيئت نفسانى و آن قوا و حالات روحى كه با چشم دل درك مى‌شود. و در نهايه گفته. در حديث است كه هيچ چيز در ميزان اعمال سنگين‌تر از حسن خلق نيست. خلق بضم خاء و سكون لام و يا ضم آن يعنى دين- طبيعت- سرشت خوى. و حقيقت آن صورت و شكل باطنى و درونى انسان كه همان نفس انسانى است و صفات و معانى و حالات نفسانى (خلق) مانند خلق بفتح خاء است كه اين لفظ بشكل و قيافه ظاهرى و صفات صورى گفته مى‌شود. و براى هر يك از باطن و ظاهر انسان اوصاف و حالات خوب و بدى هست و ثواب و عقاب عمدتا مربوط باوصاف و هيئتهاى باطنى انسان است. و لذا مكررا در اخبار از حسن خلق مدح و ستايش شده مانند حديثى كه فرموده است مهمترين و بيشترين عاملى كه موجب دخول بهشت مى‌شود تقواى الهى و حسن خلق است و يا فرموده كامل‌ترين مؤمنان از جهت ايمان آن كسى است كه اخلاقش بهتر باشد. و يا فرموده كه بنده با داشتن خلق و خوى نيك بدرجه و ربته آن كسى ميرسد كه روزها را روزه و شبها را بعبادت بسر برد و يا فرموده من براى تتميم و تكميل اخلاق بزرگوارانه مبعوث شدم و احاديثى از اين‌