بيان. ادمان يعنى ادامه دادن. و جمله (و في قدرته) ظاهرا عطف تفسيرى است براى كلمه (في الله) چون انديشيدن در ذات و كنه حق ممنوع است همان طورى كه اخبارش در باب توحيد گفته شد زيرا چنين تفكرى جز حيرت و سرگردانى و سرگمى عقل هيچ اثرى ندارد بنا بر اين مقصود از تفكر في الله تفكر در افعال او و آفريده‌هاى عجيب و شگفتيهاى آفرينش است كه اين توجه و انديشه‌ها دليل بر عظمت و بزرگى و والائى و تقدس و تنزه او است و دليل بر كمال علم و حكمت او و بر نفوذ مشيت و اداره او و بر قدرت و احاطه و سلطه او است بر همه اشياء و از اين علم و حكمت بى‌پايان الهى متوجه اين حقيقت ميشويم كه آن ذات حكيم اين خلقت و آفرينش را عبث و بيهوده نيافريده كه هيچ تكليف و شناخت پاداش و كيفرى در بين نباشد پس بايد جهان ديگرى جاويدان غير اين دنياى فانى كه مشحون از مصائب و گرفتاريها و رنجها است باشد كه نيكان و بدان بپاداش و كيفر برسند و گر نه اين خلقت و آفرينش عبث و بيهوده خواهد بود همچنان كه فرموده.

أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً وَ أَنَّكُمْ إِلَيْنا لا تُرْجَعُونَ‌.

مؤمنون ١١٥ آيا چنين تصور ميكنيد كه ما شما را عبث و بيهوده آفريده‌ايم و شما بسوى ما بازگشت نداريد؟

و چنين تفكرى تفكر صاحبان عقل و خرد است همچنان كه خداوند متعال در آيات ١٩٠ و ١٩١ از سوره آل عمران ميفرمايد. بطور مسلم در آفرينش آسمانها و زمين و اختلاف شب و روز آيات و نشانه‌هائى است براى خردمندان. آنان كه در حال ايستادن و نشسته و در حالت خوابيدن (در تمام حالات) در ياد خدا هستند و در خلقت آسمانها و زمين فكر و انديشه دارند كه خداوند اين آفرينش را باطل و بى‌هدف نيافريده‌اى. تو از كار عبث و بيهوده منزه هستى پس ما را از عذاب دوزخ حفظ كن. و همچنين در موارد بسيارى از قرآن فرموده و من آياته- و من آياته ... و همين آيات است كه مجرى و منشأ تفكر صاحبان عقل در امور مربوط بخدا و صفات او است (نه ذات الله) كه از پيامبر اسلام ٦ روايت شده كه فرمود. در نعمتهاى خدا فكر كنيد كه شما نميتوانيد ميزان او را تقدير نمائيد.

٤- كافى. از محمد بن يحيى از ابن عيسى از ابن خلاد كه گفت از حضرت رضا ٧ شنيدم كه فرمود. عبادت اين نيست كه بسيار نماز خواند و روزه زياد گرفت. همانا عبادت تفكر و انديشيدن در امر و دستور خداوند متعال است.

توضيح. مقصود اينست كه عبادت منحصر به نماز و روزه نيست. يعنى عبادت كامل‌