جمله (مقبلا على شانه) يعنى هميشه مشغول باصلاح خود و حساب‌رسى كارهاى خود و معالجه دردهاى خود و دستيابى بمنافع واقعى خود باشد و از آنچه موجب پستى و ذلت مى‌شود و باعث ضرر و زيان بروح باشد اجتناب نمايد. و عمر گرانمايه را در امور بيهوده و غير مفيد صرف نكند.

جمله حافظا للسانه. يعنى از سخنان لغو و بيهوده زبان را حفظ كند همان طورى كه امير مؤمنان ٧ فرمود. وقتى عقل انسان كامل باشد سخنش كم خواهد شد.

٨٥- كافى. از محمد بن يحيى ... از حضرت صادق ٧ كه فرمود. بنده مؤمن هميشه جزء نيكوكاران نوشته مى‌شود مادامى كه ساكت است ولى وقتى كه شروع بصحبت و سخن كرد يا جزء نيكان و يا جزء بدان نوشته مى‌شود.

بيان. جزء نيكان شدن يا از جهت ايمان او است يا از لحاظ سكوت او چون سكوت خود از اعمال صالحه است همچنان كه ناظران و معناكنندگان اين حديث اظهار نظر كرده‌اند.

ولى وجه اول بهتر است گرچه اكثر علما، تفطن و توجه باو نداشته‌اند. چون حديث حالت تكلم و سخن گفتن را منحصر بدو حالت ميداند (يا محسن يا مسي‌ء يا داراى پاداش يا داراى كيفر) و بنا بر معناى دوم انحصار باين دو حالت صحيح نيست چون ممكن است سخنان مباح بگويد كه نه پاداشى دارد نه كيفر يعنى نه محسن است نه مسيئى مگر اينكه مراد از مسي‌ء كسى باشد كه احسان و نيكى نداشته باشد گرچه مشغول بمباح باشد كه اين معنا بعيد است چون مسي‌ء بكسى ميگويند كه عمل حرامى را انجام دهد. و اگر اين اشكال شود كه بنا بر معناى اول اگر بسخنان حرام و ممنوع مشغول شود چون مؤمن هست پس ثواب ايمان را دارد كيفر سخن حرام را هم دارد پس لازم مى‌آيد كه در حال تكلم و سخن هم محسن باشد (از لحاظ داشتن ثواب اصل ايمان) هم مسي‌ء (از لحاظ كيفر داشتن سخن حرام) بنا بر اين آن ترديدى كه در حديث آمده صحيح نيست (يعنى در حال تكلم يا محسن است يا مسي‌ء) پس اين معنا هم با متن حديث مطابق نيست. و اما پاسخ اين اشكال اين است كه امكان دارد مقصود از محسن يعنى كسى كه عمل نيك داشته بدون اينكه داراى عمل زشت باشد كما اينكه ظاهر هم همين است بنا بر اين تقابل اين دو صحيح است علاوه بر اين. استمرار ثواب ايمان در حال معصيت و گناه ممنوع است كه انسان در حال معصيت و حين اشتغال (بعمل گناه داراى ايمان قلبى و استحقاق ثواب و پاداش ايمان را داشته باشد مورد قبول نيست كه بنا بر اين نميشود كه در حال معصيت هم محسن باشد هم مسي‌ء.

و اشاره باين مطلب شده در آن حديث كه فرمود.

لا يزنى الزانى حين يزنى و هو مؤمن.