٧٥- كافى. از حميد بن زياد .... از ابن جميع از حضرت صادق ٧ كه حضرت مسيح ٧ ميفرمود. سخنان شما در غير ذكر خدا زياد نباشد چون كسانى كه در مورد غير ذكر خداوند زياد سخن بگويند دلهاى آنان داراى قساوت و سختى است ولى متوجه نيستند.

بيان. قساوت قلب عبارت است از غلظت و سختى و سفتى دل بطورى كه از فراگيرى و پذيرش حق امتناع دارد مانند سنگ سختى كه آب از آن عبور مينمايد و هيچ توقف و ايستادن در آن ندارد. و اين حديث دلالت بر اين دارد كه سخن گفتن زياد حتى در رابطه با امور مباح و غير حرام موجب قساوت قلب مى‌شود. و اما سخن گفتن در امور باطل و حرام و نابجا اندكش هم مانند زيادش در ممنوع و حرام بودن و در اثرش كه قساوت قلب است مساوى است. و شايد در اين حديث اشاره باشد بآيه شريفه كه ميفرمايد.

أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلى‌ نُورٍ مِنْ رَبِّهِ فَوَيْلٌ لِلْقاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ أُولئِكَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ‌: سوره زمر ٢٢ آيا آن كس كه خداوند باو شرح صدر و سينه بازى براى پذيرش و فهم اسلام باو عنايت فرموده كه در نتيجه داراى نور آلهى است (با ديگران مساوى است؟) پس واى بحال كسانى كه دلهاشان نسبت بذكر الهى داراى قساوت است و متاثر و پذيراى حق نيست كه آنان در گمراهى روشنى هستند.) بيضاوى در تفسيرش گفته است كه آيه شريفه در باره حضرت حمزه و على عليهما السّلام از يكطرف و در باره ابو لهب و فرزندنش از طرف ديگر نازل شده.

٧٦- كافى. از عده‌اى مشايخ ... از حضرت صادق ٧ كه فرمود ما من يوم الا و كل عضو من اعضاء الحسد يكفر اللسان يقول نشدتك اللَّه ان نعذب فيك.

روزى نيست مگر اينكه هر عضوى از اعضاء جسد با ذلت و التماس با زبان صحبت ميكنند و ميگويند كه تو را بخدا سوگند كه مادر رابطه با تو عذاب و عقاب نشويم.

بيان در نهايه اللغه است. كه در حديث خدرى (ابو سعيد) آمده. هنگامى كه صبح كند انسان اعضاء همگى با ذلت و خضوع رو ميكنند بزبان (تكفر اللسان) معناى تكفير اين است كه انسان منحنى و خم شود و سر را پائين بياورد تقريبا تا حد ركوع، همچنان كه در مقام تعظيم عمل ميكنند و چنين ادامه داده.

نشدتك اللَّه و الرحم يعنى تو را بخدا سوگند و بخويشاوندى سوگند.

يقال نشدتك اللَّه و انشدك اللَّه و باللَّه و ناشدتك اللَّه و باللَّه.

كه همه اين الفاظ بمعناى سوگند دادن است. و اينكه دو مفعول گرفته است (ك- اللَّه)