ترجمه بحار الانوار (قسمت سوم از جلد پانزدهم) - موسوي همداني، ابوالحسن - الصفحة ٢٩٢ - اخبار
مؤلف. با سند ديگرى از حضرت رضا ٧ نقل شد كه فرمود. از علائم فقيه حلم است و سكوت او از پاره از اخبار استفاده مىشود كه فقه عبارت است از علم ربانى كه در دل ثابت و جايگزين شده و آثارش در اعضا و جوارح آشكار شود. و اينكه در اين حديث فرمود.
سكوت درى است از درهاى حكمت بمعنى سكوت سبب حصول و پيدايش علوم ربانى و الهى است چون با سكوت تفكر و انديشيدن تام و كامل مىشود و تفكر صحيح هم موجب فهم و حكمت مىشود و يا اينكه سكوت سبب افاضه علم از جانب خدا ميگردد. و يا اينكه منظور از سكوت سكوت در خدمت عالم و جدال نكردن با او و گوش دادن به بياناتش كه سبب حصول علم و حكمت است. و يا اينكه مقصود اين باشد كه سكوت شخص دليل و نشانه دارا بودن علم و حكمت است در او. و اما جملهاى كه فرمود. سكوت باعث جلب محبت است. مقصود از محبت محبت داشتن بخدا است و يا اينكه منظور و دوستى خلق است زيرا مهمترين سبب عداوت و دشمنى حرف زدن است از قبيل نزاع و جدال و فحش و غيبت و سخنچينى و شوخى. در بعضى از نسخهها بجاى محبت جنة است يعنى سكوت باعث دخول در بهشت است.
و نيز جملهاى كه در اين حديث است (سكوت دليل بر هر گونه خير و خوبى است) يعنى نشانه بودن خير و خوبيها در شخص سكوتكننده است و يا اينكه منظور از اين جمله اين باشد كه سكوت موجب توفيق انسان است بهر خير و كمالى.
٦٦- كافى. از محمد ..... از ابى حمزه كه گفت شنيدم از حضرت باقر ٧ كه ميفرمود. شيعيان ما فرس يعنى گنگ و بىزبان هستند.
بيان. خرس جمع اخرس است و منظور اين است كه شيعيان سخن لغو باطل و آنچه را كه نميدانند نميگويند و همچنين در مورد تقيه و احساس خطر براى ائمه عليهم السّلام يا براى جان خودشان يا برادران دينى خود سكوت مىنمايند بنا بر اين خيلى كم حرفند مثل اينكه گنگند.
٦٧- كافى. با همان اسناد از ابن محبوب از جوانى كه گفت خدمت حضرت صادق ٧ كه به بنده خود بنام سالم در حالى كه دست مبارك را بر دو لبش نهاده بود فرمود.
اى سالم زبانت را حفظ كن تا سالم بمانى و مردم را بر گردن ما مسلط مكن.
بيان. منظور از سالم ماندن يعنى اگر سكوت داشته باشى از گناهان زبان و مفاسد سخن سالم ميمانى. و معناى جمله دوم اين است كه تو با ترك تقيه و سخنانى كه نبايد در آن مورد بگوئى و با افشاء اسرار ما دشمنان را بر ما چيره نگردان.
٦٨- كافى. از محمد از ابن عيسى از عثمان بن عيسى كه گفت خدمت حضرت موسى بن جعفر جعفر عليهما السّلام بودم كه شخصى بحضرت عرضه داشت مرا وصيتى كن فرمود.