بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٢٨٦ - استنتاج

استنتاج‌

امتحان و آزمودن، آزمايش و تجربه كردن را گويند كه نتيجه آن آگاهى و اطلاع ممتحن از موضوعى است كه نسبت به او جاهل بوده است.

مثلا: معلم دانش‌آموز را امتحان مى‌كند تا بداند دانش‌آموز درس‌هاى خود را ياد گرفته است يا نه. يا زرگر طلا را محك مى‌زند تا عيار آن را به دست آورد و ....

استفاده از روش امتحان براى كشف مجهولات و رسيدن به معلومات، نه‌تنها براى انسان كه داراى محدوديت‌هاى آگاهى است، عيب نيست بلكه يكى از اصولى‌ترين و منطقى‌ترين روشها به حساب مى‌آيد.

استفاده از روش امتحان در موضوعات مختلف زندگى، به هر اندازه كه براى انسان ضرورى و مفيد فايده باشد، براى خالق و آفريدگار جهان بى‌فايده و غير ضرور است؛ زيرا همچنانكه گفته شد، يكى از اهداف ممتحن از امتحان كشف مجهولات و رسيدن به معلومات بيشتر است و اين چيزى است كه در مورد آفريدگار قابل تصور نيست؛ زيرا خداوند عالم بر غيب و شهود است.

... عالِمِ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ ...[١]

... أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما يُسِرُّونَ وَ ما يُعْلِنُونَ‌[٢]

... يَعْلَمُ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ ...[٣]

... أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما فِي أَنْفُسِكُمْ ...[٤]

... وَ يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ ...[٥]

... وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما تُبْدُونَ وَ ما تَكْتُمُونَ‌[٦]

[١] - مؤمنون: ٩٢

[٢] - بقره: ٧٧

[٣] - بقره: ٢٥٥

[٤] - بقره: ٢٣٥

[٥] - آل عمران: ٢٩

[٦] - نور: ٢٩