بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٣٣ - استنتاج

استنتاج‌

ارزش، مجموعه شايستگى، قابليت و اعتبارى است كه يك انسان يا هرچيز ديگرى از دو طريق مى‌تواند به آن دست يابد، از طريق «ذاتى» يا از طريق «اكتسابى».

توضيح مطلب: گاهى در جامعه به انسانى برخورد مى‌كنيم كه از ديد عموم مردم داراى احترام و عزّت خاصى است، مردم جز با زبان تكريم و تمجيد از او ياد نمى‌كنند، وقتى جستجو مى‌كنيم كه اين جايگاه ارزشى را اين فرد به چه طريقى كسب كرده است، مى‌بينيم چيزى‌كه اين فرد را در جامعه عزّت بخشيده رفتار، اخلاق و رابطه حسنه او با مردم است؛ عواملى كه معمولا جزو سرشت و ذات انسان به حساب مى‌آيند.

اينگونه ارزش را، ارزش ذاتى مى‌گويند.

گاهى هم در جامعه به انسانى برخورد مى‌كنيم كه از ديد عموم مردم داراى احترام و عزّت است اما نه براى اينكه خودش آدم خوبى است، بلكه براى اينكه پدرش آدم بسيار خوبى بوده است، خانواده‌اش خانواده محترم و خدمتگزارى بوده است، اى بسا خودش آدم ناآرامى است ولى چون پدر و خانواده محترمى داشته مردم او را با ديده احترام مى‌نگرند، اينگونه ارزش را «ارزش اكتسابى» مى‌گويند.

به همين كيفيت است همه پديده‌هايى كه در زندگى ما به نحوى مورد احترام هستند. سنگ و گل و آجر فى حد نفسه و به خودى خود احترامى ندارند ولى وقتى به‌عنوان مصالح ساختمان مسجد قرار بگيرند از احترام ويژه‌اى برخوردار مى‌شوند و ديگر كسى حق ندارد آنها را نجس كند، اين ارزش به خاطر آن است كه اين مصالح نوعى ارتباط با خدا و باورهاى دينى مردم پيدا كرده‌اند. يا كاغذ و مركب، وقتى دفتر يا كتاب مى‌شوند، احترام خاصى ندارند ولى همين كاغذ و مركب وقتى به شكل قرآن درمى‌آيد، ارزش معنوى والايى مى‌يابد تا جايى كه كسى حق ندارد بدون طهارت، كلماتش را لمس نمايد.