بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٧١ - استنتاج

ولى نتيجه چيزى جز ... ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ ... «١» نيست؛ زيرا دريافت‌ها در فضاى تاريك چيزى جز تاريكى و گمراهى نمى‌تواند باشد. ولى اگر هريك از آنان عقل و علم خود را در پرتو نور ايمان و رهنمودهاى قرآن منوّر مى‌ساختند، در نهايت به نقطه‌اى مى‌رسيدند كه توده‌هاى تاريك اختلاف از فضاى زندگى آنان پراكنده مى‌شود.

زيرا همچنانكه چشم سر همچون كف دست كه وقتى در تاريكى به اعضاى فيل كشيده مى‌شود، به همه اعضاى فيل احاطه ندارد، علوم تجربى و عقل ناقص انسان‌ها هم حقايق عالم خلقت را كما هو حقه و آنگونه كه هست نمى‌شناسد.

علوم تجربى تنها براى ديدن كف روى آب دريا به درد مى‌خورد و براى رسيدن به گوهر حقيقت چشمى بايد كه عمق دريا را تماشا كند.

همچنانكه كف‌هاى روى آب دريا جنبش خود را از دريا گرفته‌اند، علوم تجربى با آن همه پيشرفت، نمادى از علم حقيقت مطلق است و عجيب اين است كه تو كف روى دريا را مى‌بينى ولى دريا را نمى‌بينى. علوم تجربى را كه مايه ظلمت و افتراق و جدايى است مى‌بينى ولى علم الهى را كه آفريدگار نور و وحدت است نمى‌بينى.

... فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفاءً وَ أَمَّا ما يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ ... «٢»

«اما كف‌ها به بيرون پرتاب مى‌شوند ولى آنچه به مردم سود مى‌رساند در زمين مى‌ماند.»

______________________________

(١)- نور: ٤٠

(٢)- رعد: ١٧