بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٣٨٢ - استنتاج

گزينه چهارم هم نوعى ناهماهنگى بين رشد جسم و عقل را نشان مى‌دهد ولى حكايت از سرعت رشد عقل نسبت به جسم را دارا است كه البته شدت و ضعف اين سرعت در افراد گزينه چهارم متفاوت است، گاهى عقل آنچنان سريع و شتابزده رشد مى‌كند كه ره صدساله را يك شبه مى‌پيمايد. و اين گزينه مورد بحث ماست.

يعنى در سپردن پست كليدى اگر امر داير شود بين گزينه دوم و گزينه چهارم، اينكه گزينه دوم را جهت تصدى پست كليدى انتخاب كنيم يا گزينه چهارم را؟ بى‌شك گزينه چهارم در ارجحيت قرار دارد، چرا؟ چون بديهى است كسى كه از نظر جسم پرتوان، سالم و پرتحرك است، كارآمدتر از كسى است كه از نظر جسم ضعيف، ناتوان، رنجور و از كار افتاده است و فرض هم اين است كه هردو از نظر عقل پخته و كارآمدند. و اين كارى بود كه پيغمبر اسلام صلّى اللّه عليه و اله در آخرين تصميم‌گيرى سياسى- نظامى خود انجام داد و جوانى به نام «اسامة بن زيد» را كه حداكثر بيست سال داشت، به فرماندهى سپاهى برگزيد كه در آن پيران مهاجر و انصار نيز شركت داشتند.

*** مولانا در اين حكايت، كه ريشه تاريخى نيز دارد، به متابعت از رسول گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و اله ارزش را تنها در ريش سفيد نمى‌داند، بلكه كاردانى، كياست و تعقّل را به عنوان يك اصل در پذيرش مسؤوليت‌ها و كارهاى اجتماعى مطرح مى‌كند، حال قبل از شرح ابيات مورد استنتاج، مناسب است اشاره‌اى هم به ريشه تاريخى اين حكايت داشته باشيم.

مغازى، از جمله كتاب‌هايى است كه با توجه به تاريخ مرگ مؤلف آن، (محمد بن عمر واقدى كه در سال ٢٠٧ هجرى قمرى رخ داده) تقريبا قديمى‌ترين كتاب در تحرير جنگ‌هاى پيغمبر اسلام صلّى اللّه عليه و اله به حساب مى‌آيد كه بطور مفصل تدوين شده است. در اين كتاب چنين آمده: