بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٢٠٤ - استنتاج

استنتاج‌

رياضت، مصدر فعل «راض» و در لغت به‌معناى رام شدن و فرمانبردارى و خو گرفتنى است كه بر اثر كوشش و ممارست به دست آيد. لذا گفته مى‌شود:

«راض الدّابة»؛ يعنى چهارپا براى سوارى رام شد.

و در اصطلاح عرفا يعنى: تحمل رنج و تعب براى تهذيب نفس و تربيت خود يا ديگران. حال اين تحمّل رنج، اختيارى باشد يا اجبارى. رياضت اختيارى هم دو نوع است: اختيارى شرعى و اختيارى غيرشرعى.

«رياضت اختيارى شرعى» مثل همه اعمالى است كه در چهارچوب دستورات شارع مقدس صورت مى‌پذيرد و هيچگونه عمل خلافى در آن انجام نمى‌گيرد؛ مثل اعمال عبادى بندگان و زاهدانى كه عمرشان را در طريق عبوديت و بندگى صحيح سپرى كرده و به مقامات معنوى عالى هم رسيده‌اند.

«رياضت اختيارى غيرشرعى» مثل اعمال مرتاض‌هايى كه با تعذيب جسم خود سبب تهذيب روح خويش مى‌گردند.

و اين دو رياضت، در اثرگذارى بر روح آدمى، نتيجه‌بخش‌اند، با اين تفاوت كه رياضت شرعى پاداش دنيوى و اخروى را دربر دارد ولى رياضت غيرشرعى تنها پاداش دنيوى را به همراه مى‌آورد.

اما «رياضت اجبارى» تحمّل فشارهايى است كه بر اثر حوادث ناگوار زندگى بر جسم و روح انسان وارد مى‌شود و اين همان چيزى است كه در قرآن از آن به‌عنوان «آزمايش» ياد شده است و كسى را گريزى از آن نيست.

أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ‌[١]

«آيا مردم گمان كردند به حال خود رها گرديده، آزمايش نخواهند شد.»

[١] - عنكبوت: ٢