بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٣١٥ - استنتاج

وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتى‌ قالَ أَ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قالَ بَلى‌ وَ لكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي ...[١]

«و- به خاطر بياور- هنگامى كه ابراهيم گفت: خدايا! به من نشان بده چگونه مردگان را زنده مى‌كنى؟ فرمود: مگر ايمان نياورده‌اى؟! عرض كرد: چرا، ولى مى‌خواهم قلبم آرامش يابد.»

و نيز پيغمبر بزرگوار اسلام براى استكمال دعوت خويش بر دو اصل «شنيدن» و «ديدن» به معراج مى‌رود و حقايق را از نزديك مى‌بيند.

سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى‌ بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِي بارَكْنا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آياتِنا إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ[٢]

«منزه است خدايى كه بنده‌اش را در يك شب از مسجد الحرام به مسجد اقصى، كه گرداگردش را پربركت ساختيم، برد تا آيات خود را به او نشان دهيم. همانا او شنوا و بيناست.»

*** در اين حكايت، مولانا حكمت تلفيق ديدن و شنيدن حقايق را در طريق سلوك الى اللّه به نحو بسيار زيبايى بيان مى‌كند كه شرح مواردى از آن به قرار زير مى‌باشد:

شخص تشنه، كنايه است از سالك الى اللّه.

درخت گردو، كنايه از مرتبه‌اى از مراتب معنوى است.

گردوهاى پرتاب شده، كنايه است از مشتهيات نفسانى مطرود شده از جانب سالك.

گودال آب، كنايه است از منبع معارف و مركز تجلّى حقيقت.

صدا و حباب آب، كنايه است از معارف و حقايق مكتب سلوك.

سالك در بلنداى شخصيت عرفانى خود مى‌بايست از همه تمنّيات نفسانى و

[١] - بقره: ٢٦٠

[٢] - اسراء: ١؛ نجم: ١٨- ١٣