بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٤٦٥ - استنتاج

استنتاج‌

توحيد، يعنى خدا را يگانه دانستن، اقرار به يگانگى خدا كردن.

در جهان‌بينى اسلامى، توحيد يعنى يگانه‌پرستى و روح همه اعتقادات و اعمالى است كه انسان مى‌خواهد با تمسك به آنان، فردى موحد و خداشناس معرفى گردد. هريك از اصول و فروع دين بدون توحيد، چون دانه‌هاى تسبيح است كه به واسطه پاره شدن بند آن، از حيّز افاده و استفاده افتاده باشد. به همين دليل اول سخنى كه پيغمبر اسلام صلّى اللّه عليه و اله براى رستگارى همگان، مردم را دعوت به اقرار آن كرد كلمه «لا اله الّا اللّه» بود و تلاش مى‌كرد تا اين حقيقت را در فرهنگ اعتقادى مردم بگنجاند كه:

وَ إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الرَّحْمنُ الرَّحِيمُ‌[١]

«و معبود شما خداوند يگانه است. غير از او معبودى شايسته پرستش نيست. او است بخشنده و مهربان.»

تا مردم در اعتقادات دينى خود از تكثّرگرايى به يگانه‌گرايى روى آورند.

... وَ لا تَقُولُوا ثَلاثَةٌ انْتَهُوا خَيْراً لَكُمْ إِنَّمَا اللَّهُ إِلهٌ واحِدٌ ...[٢]

«و نگوييد- خدا- سه‌گانه است- از اين سخن- خوددارى كنيد كه به سود شما نيست. خدا تنها معبود يگانه است.»

دانشمندان توحيد را به چهار قسمت كلى تقسيم كرده‌اند: توحيد در ذات، توحيد در صفات، توحيد در افعال و توحيد در عبادت.

شرح هريك از تقسيمات فوق در كتاب‌هاى مربوط بيان شده است و ما در اينجا به مناسبت استنتاج حكايت، تنها به شرح اجمالى توحيد افعال مى‌پردازيم:

توحيد در افعال بدين معنى است كه ما معتقد باشيم پديدآورنده همه‌

[١] - بقره: ١٦٣

[٢] - نساء: ١٧١