بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٢٥٩ - توضيح اينكه

آنجا كه حيات پديده‌ها به غير خدا نسبت داده شده است:

قالَ يا أَيُّهَا الْمَلَؤُا أَيُّكُمْ يَأْتِينِي بِعَرْشِها قَبْلَ أَنْ يَأْتُونِي مُسْلِمِينَ‌

«- سليمان- گفت: اى بزرگان، كداميك از شما توانايى داريد تخت او- ملكه سبا- را پيش از آنكه خودش نزد من آيد براى من بياوريد.»

قالَ عِفْرِيتٌ مِنَ الْجِنِّ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ تَقُومَ مِنْ مَقامِكَ وَ إِنِّي عَلَيْهِ لَقَوِيٌّ أَمِينٌ‌

«عفريتى از جن گفت: من آن را نزد تو مى‌آورم پيش از آنكه از مجلست برخيزى و من نسبت به آن توانا و امينم.»

قالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ ...[١]

«- اما- كسى كه دانشى از كتاب داشت گفت: من آن را پيش از آنكه چشم برهم زنى، نزد تو خواهم آورد.»

إِنَّما مَثَلُ الْحَياةِ الدُّنْيا كَماءٍ أَنْزَلْناهُ مِنَ السَّماءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَباتُ الْأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَ الْأَنْعامُ ...[٢]

«زندگى دنيا همانند آبى است كه از آسمان نازل كرده‌ايم كه بر اثر آن، گياهان گوناگون، كه مردم و چهارپايان از آن مى‌خورند، مى‌رويد.»

با توجه به دو گروه از آياتى كه براى نمونه در اثبات مطلب استنتاج بيان شد، به اين نتيجه مى‌رسيم كه: گرچه در گروه دوم از آيات فوق علت پديده‌ها به غيرخدا نسبت داده شده است، ولى درعين‌حال وابستگى همه پديده‌هاى عامل و معمول در نهايت به خدا ختم مى‌شود چنانكه مى‌فرمايد:

وَ أَنَّ إِلى‌ رَبِّكَ الْمُنْتَهى‌؛[٣] «همه امور به پروردگارت باز مى‌گردد.»

[١] - نمل: ٤٠- ٣٨

[٢] - يونس: ٢٤

[٣] - نجم: ٤٢