بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٣٧٣ - استنتاج

تعقلون، ان كنتم تعقلون، تكونوا تعقلون» زيرا قرآن معتقد است انسان‌هايى كه از قوّه درّاكه و قدرت انديشه خود، در تمييز حق از باطل استفاده نمى‌كنند، بدترين جنبندگان هستند.

إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ‌[١]

«بدترين جنبندگان نزد خدا افراد كر و لالى هستند كه تعقل نمى‌كنند.»

و باز مى‌فرمايد: عامل جهنمى شدن انسان، استفاده نكردن صحيح از قدرت عقل است؛ چنانكه مى‌فرمايد: جهنميان در پاسخ نگهبانان دوزخ، كه مى‌پرسند:

... أَ لَمْ يَأْتِكُمْ نَذِيرٌ؛[٢] «مگر انذاركننده الهى به سراغ شما نيامد؟» مى‌گويند: آرى، انذار كننده به سراغ ما آمد ولى ما او را تكذيب كرديم و گفتيم خداوند هرگز چيزى نازل نكرده و شما در گمراهى بزرگى هستيد. سپس اهل جهنم ادامه مى‌دهند:

وَ قالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ ما كُنَّا فِي أَصْحابِ السَّعِيرِ[٣]

«و مى‌گويند: اگر گوش شنوا داشتيم يا عقل خود را به كار مى‌برديم، جزو دوزخيان نبوديم.»

به نكات زير كه تصويرى از عظمت عقل است توجه كنيد:

١- خدا به وسيله عقل پرستش مى‌شود.

قال الصّادق ٧: «... ما عبد به الرّحمان و اكتسب به الجنان»

٢- امر و نهى خدا با عقل است.

قال ابى جعفر ٧: «... انّى ايّاك امرو و ايّاك انهى»

٣- انسان به اندازه عقلش پاداش دارد.

قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و اله: «... انّما يجازى بعقله»

[١] - انفال: ٢٢

[٢] - ملك: ٨

[٣] - ملك: ١٠