بشنو از نى (شرحى بر حكايتهاى مثنوى) - حق شناس، سيد حسين - الصفحة ٢٣٤ - استنتاج

ممكن نيست و طى كلاس قبلى هم بدون صرف تلاش و زحمت حاصل نمى‌گردد.

و همچنين است جمع‌آورى ثروت، رسيدن به پست و مقام و مسائل معنوى.

در واقع بيت بالا، زبان حال اين آيه كريمه است كه مى‌فرمايد:

يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّكَ كادِحٌ إِلى‌ رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاقِيهِ‌[١]

«اى انسان، تو با تلاش و رنج به سوى پروردگارت مى‌روى و او را ملاقات خواهى كرد.»

«كدح»، تلاش توأم با رنج و زحمت را گويند.

گرچه اين آيه كريمه تنها به يك طرف قضيه پرداخته و آن اينكه مى‌فرمايد زندگى جز رنج و تلاش چيز ديگر نيست؛ چه براى رسيدن به آرزوهاى مادى باشد و چه رسيدن به آرزوهاى معنوى، ليكن در طرف ديگر قضيه، كه آيا تلاش هميشه تلاشگر را به مقصود خواهد رساند يا خير، سكوت كرده است، ولى عقل مى‌گويد:

حركت و تلاش لازمه رسيدن به آرزوها است، حال در اين رسيدن، يا همه آرزوها نهفته است يا جزئى از آرزوها.

در هرحال، از يك تلازم نمى‌شود چشم‌پوشى كرد و آن تلازم حركت و موفقيت است.

*** مولانا در اين حكايت، ضمن بيان نكته‌هاى ارزشمند اخلاقى و عرفانى به نكته تلاش توأم با تحمّل رنج و مصيبت سالك در طريق سلوك الى اللّه پرداخته كه تفسير عرفانى آن به شرح زير قابل‌توجه است:

مرد غريب، كنايه است از سالك جازم.

مسجد، كنايه است از مكتبخانه سلوك.

خوف حاكم بر فضاى مسجد، كنايه است از مصائب و مشكلات طريقت.

[١] - انشقاق: ٦