امام بخارى و جايگاه صحيحش - قاسم اف، الياس - الصفحة ٦٦٩ - شروع اذان از ديدگاه بخارى

عن سفيان بن الليل قال: لما كان من أمر الحسن بن علي ومعاوية ما كان قدمت عليه المدينة وهوجالس في أصحابه فذكر الحديث بطوله قال: فتذاكرنا عنده الاذان فقال بعضنا: إنما كان بدء الأذان رؤيا عبد الله بن زيد فقال له الحسن بن علي: إن شأن الأذان أعظم من ذاك أذن جبريل في السماء مثنى مثنى وعلمه رسول الله صلى الله عليه و آله وأقام مرة مرة فعلمه رسول الله صلى الله عليه و آله فأذن الحسن حين ولي؛[١] سفيان بن ليل مى‌گويد: پس از آن‌كه بين حسن بن على عليه السلام و معاويه آن‌چه پيش آمد من به مدينه به نزد امام حسن رفتم در حالى كه او بين اصحابش نشسته بود، پس نزد او در مورد اذان صحبت شد و برخى از ما گفتند: همانا شروع اذان به وسيله‌اى خوابى بود كه عبدالله بن زيد ديد. امام حسن عليه السلام به او فرمود: شأن و جايگاه اذان بزرگ‌تر از اين است كه به وسيله خواب باشد، جبرئيل در آسمان دو تا دو تا اذان گفت و به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله تعليم نمود و اقامه را يك مرتبه يك مرتبه گفت و به پيامبر صلى الله عليه و آله تعليم نمود و امام حسن عليه السلام زمانى كه خلافت را به دست گرفت اذان گفت.

در سند اين حديث نوح بن دراج را تضعيف كرده‌اند، ولى ابن نمير او را توثيق كرده و ابوحاتم و ابوزرعه نيز حديث او را معتبر دانسته‌اند و او در زمان خود قاضى كوفه بوده.[٢] بنابر اين مى‌توان اين خبر را حسن دانست؛ زيرا شواهد زياد از ديگر صحابه نيز دارد.

٢. بزار از اميرالمؤمنين عليه السلام چنين روايت كرده است: وقتى خداوند متعال خواست به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله اذان را ياد بدهد جبرئيل آمد و آن حضرت را به آسمان برد و به آن حضرت اذان تعليم داده شد ....[٣]

[١] . المستدرك على الصحيحين، ج ٣، ص ١٧٨، ح ٤٧٩٨.

[٢] . تهذيب التهذيب ابن حجر، ج ١٠، رقم ٨٧٣.

[٣] . مسند مزار، ج ٢، ص ١٧٦، ح ٤٧٨؛ فتح البارى، ج ٢، ص ٦٣؛ مجمع الزوائد، ج ١، ص ٣٢٩؛ در منثور، ج ٤، ص ١٥٤.