امام بخارى و جايگاه صحيحش - قاسم اف، الياس - الصفحة ١٦ - افراط و سخنان دور از واقع

زياده و نقصان با هم فرق دارد. حالا روشن نيست كه بخارى چه قدر از سخنان خود را در احاديث و اخبار صحيحش اضافه كرده و از اصل حديث كاسته است!

افراط و سخنان دور از واقع‌

احمد بن نصر خفاف‌[١] گفته است: بخارى در شناخت حديث بيست درجه داناتر از احمد بن حنبل واسحاق بن راهويه و غير آن دو بود و هر كه در مورد او سخنى بگويد بر او از جانب من هزار لعنت.[٢]

امام بخارى مى‌گويد: اگر تاريخم نشر شود، خيلى از اساتيدم متوجه نمى‌شوند و نشدند و آن را (نيز) سه مرتبه نگاشتم واسحاق بن راهويه تاريخ او را به امير عبدالله بن طاهر وارد كرد و گفت: آيا نمى‌خواهى كه به تو سحر نشان دهم؟ سپس آن را نشان داد وامير تعجب كرد و گفت: من نگارشش را متوجه نشدم.[٣]

اين‌گونه براى بالا بردن مقام امام بخارى وكتبش سخنان دور از واقع گفته شده است. در باره تاريخ امام بخارى خود او سخنان ديگر نيز گفته و در مدح آن آورده است: در همان زمان، كتاب تاريخ را در كنار قبر پيامبر صلى الله عليه و آله در شب‌هاى مهتابى نگاشتم وكم نامى در تاريخم هست مگر اين‌كه نزد من در مورد آن داستان است، ولى به خاطر طولانى نشدن كتاب از ذكرش پرهيز كردم.[٤] حال آن‌كه در شرح حال راويان مهم‌ترين مطلب ذكر ثقه و يا غير ثقه بودن راوى است كه در تاريخ امام بخارى در اكثر تراجم حتى به اين مهم توجه نشده است، و با اين حال امام بخارى حتى براى تاريخش اين مقام‌

[١] . ذهبى در مورد خفاف مى‌گويد: او روزه دهر مى‌داشت، يعنى روزهاى عيد كه روزه آن حرام است را نيز روزه مى‌گرفت؛ سير اعلام النبلاء، ج ١٣، ص ٥٦١، رقم ٢٨٤.

[٢] . طبقات الشافعية الكبرى سبكى، ج ٢، ص ١٦٢؛ سير اعلام النبلاء، ج ١٢، ص ٤٣٥.

[٣] . سير اعلام النبلاء ذهبى، ج ١٢، ص ٤٠٣.

[٤] . مقدمه فتح البارى، ص ٤٧٩؛ مقدمه تاريخ الصغير بخارى، ج ١، ص ٨.