امام بخارى و جايگاه صحيحش - قاسم اف، الياس - الصفحة ٢٨ - امام بخارى و صحيحش از نظر علما

ابوحاتم و ابوزرعه وقتى تاريخ بخارى را ديدند آن‌را ناقص و در علم رجال ناكافى دانستند و به عبدالرحمن گفتند تا از رجال آن يك به يك سؤال كند و در آن اضافه و حذف انجام دادند و كاملش كردند.[١]

على بن عمر دارقطنى (متوفاى ٣٧٥ هجرى)، ٢١٨ حديث از روايات «صحيح بخارى» و مسلم را در كتاب (الإلزامات والتتبع) معلول دانسته و بر آن‌ها اخراج آن را در صحيحشان انتقاد كرده و همچنين افرادى را ذكر كرده كه تنها يك نفر از وى حديث روايت كرده و با اين وجود بخارى و مسلم از آن افراد كه مجهول محسوب مى‌شود حديث روايت كرده‌اند. نووى نيز مى‌گويد: دارقطنى به برخى از احاديث «صحيح بخارى» و مسلم طعن وارد كرده است.[٢]

خطيب بغدادى (متوفاى ٤٦٣. ق.)، كتاب «الموضع لأوهام البخارى» را در بيان اشتباهات امام بخارى در صحيحش نگاشته است.

حسن بن محمد جيانى (متوفاى ٤٩٨. ق)، كتاب «التنبيه على ما وقع فى كتاب البخارى من الأوهام» را در بيان خطاهاى «صحيح بخارى» نوشته است.

عبدالمؤمن بن خلف دمياطى (متوفاى ٧٠٥. ق.)، كتابى به نام «اوهام الجامع الصحيح البخاري» را نوشته است.

زين‌الدين عبدالرحيم بن حسين عراقى (متوفاى ٨٠٦. ق.)، كتاب «الأحاديث المخرجة فى الصحيحين التى تكلم فيها بضعف وانقطاع» را نگاشته است.

احمد بن عبدالرحيم ابوزرعه عراقى (متوفاى ٨٢٦. ق.)، كتاب «البيان والتوضيح لمن اخرج له فى الصحيح ومس بضرب من التجريح» را نوشته و در آن رجال ضعيف «صحيح بخارى» و مسلم را ذكر كرده است.

عبدالكريم حنفى بتنوى كتاب‌ «الجرح على البخارى» را نوشته است. او اين كتاب را ابتدا در مجله‌ «اهل فقه» در چندين حلقات از سال ١٩٠٦ تا ١٩٠٩ منتشر مى‌كرد و سپس به صورت‌

[١] . تذكرة الحفاظ ذهبى، ج ٣، ص ٩٧٨؛ سير اعلام النبلاء، ج ١٦، ص ٣٧٣.

[٢] . مقدمه فتح البارى، ص ٣٤٤.