امام بخارى و جايگاه صحيحش - قاسم اف، الياس - الصفحة ٣٤١ - شعبى و دروغگويى

شعبى مستحب و سعيد شعبى را تكذيب نمود.

٤. الأعمش قال: ذكر إبراهيم النخعي عند الشعبي فقال: ذاك الأعور الذي يستفتي بالليل، ويجلس يفتي الناس بالنهار. قال: فذكرت ذلك لإبراهيم فقال: ذلك الكذاب لم يسمع من مسروق شيئا؛[١] نزد شعبى از ابراهيم نخعى ياد كردند. شعبى گفت: او يك چشمى است كه شب طلب فتوا مى‌كند و روز خود فتوا مى‌دهد. اعمش مى‌گويد: اين سخن او را به نخعى گفتم و او گفت: شعبى كذاب است؛ از مسروق هيچ حديثى نشنيده است.

پس اخبار او از مسروق منقطع است. اين در حالى است كه اولًا: در «صحيح بخارى» خيلى از احاديث را شعبى به صورت معنعن از مسروق روايت كرده است. ثانياً: چنان‌كه در گذشته ذكر شد اولين همسر پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله كه حضرت از وى خبر داده بودند كه دست طولانى در صدقه دارد و قبل از ديگران به آن حضرت ملحق خواهد شد، بخارى و برخى ديگر محدثين از شعبى از مسروق از عائشه نقل كرده‌اند كه آن زن سوده است و حال آن‌كه در واقع آن زن زينب بنت جحش بوده است. و از اين گواهى ابراهيم نخعى استفاده مى‌شود كه شعبى چنين چيزى را از مسروق نشنيده است، و به اشتباه از خود چنين چيزى را نقل كرده و به مسروق نسبت داده است.

٥. إسماعيل بن أبي خالد قَال: سَمِعْتُ الشعبي يحلف بالله لقد دخل علي وما قرأ القرآن؛[٢] اسماعيب بن ابى‌خالد مى‌گويد: شنيدم كه شعبى به خدا سوگند ياد مى‌كرد كه على داخل (قبرش) شد ولى قرآن نخواند.

امام علامه، لغوى محدث احمد بن فارس مالكى متوفاى ٣٩٥[٣] در بيان اين كذب بزرگ شعبى مى‌گويد:

[١] . جامع بيان العلم وفضله ابن عبدالبر، ج ٣، ص ٤١٢.

[٢] . المعرفة والتاريخ فسوى، ج ١، ص ٤٨٣.

[٣] . اين وصف از ذهبى در شرح حالش در سير اعلام النبلاء، ج ١٧، ص ١٠٥، رقم ٦٥ آمده است.