امام بخارى و جايگاه صحيحش - قاسم اف، الياس - الصفحة ٥٧٠ - اخبار انس در جهر به«بسم الله الرحمن الرحيم»

«بسم الله الرحمن الرحيم» را قبل از فاتحه خواند، ولى بعد از آن براى سوره بعدى «بسم الله» را نخواند وهم تكبيرها را نيز ترك كرد وقتى نماز را تمام كرد مهاجرين وانصارى كه متوجه آن شدند از هر طرف فرياد زدند كه اى معاويه، آيا نماز را دزديدى يا فراموش كردى؟ پس وقتى بعد از آن نماز خواند «بسم الله الرحمن الرحيم» را براى سوره بعد از فاتحه نيز خواند وتكبيرات را نيز انجام داد. (امام شافعى مى‌گويد: همان نماز را اعاده نمود).

اين حديث را دو نفر از انس روايت كرده‌اند، حاكم و ذهبى سند اين حديث را به شرط مسلم صحيح دانسته‌اند و دارقطنى نيز راويان آن را ثقه دانسته است.

از آنچه گذشت جايگاه ايمانى ذهبى روشن گشت؛ زيرا ملاحظه كرديد كه او بدون دليل در رد يكى از احاديث انس چگونه قسم ياد كرد و حال آن‌كه اين همه احاديث ديگر او را كه معناى آن را ثابت مى‌كند، صحيح دانست و همچنين ذهبى در اين موضوع احاديث ديگرى را نيز از ابن عباس بر صحتش تصريح كرده است.

حاكم به خاطر اين كه احاديث فراوان و صحيح در لزوم خواندن «بسم الله الرحمن الرحيم» با صداى بلند وجود دارد و با آن‌ها آشنا است لذا بدون تعصب به اين واقعيت تصريح كرده و به اين نتيجه رسيده كه حديث اول انس كه مى‌گويد: آن‌ها «بسم الله» را نمى‌خواندند، مخالف اين اخبار و سيره عملى خود انس است، لذا به عدم صحت آن يقين كرده است و لذا در باره قتاده و آن حديثش كه آن را از انس نقل كرده است، پس از نقل حديث قبلى مى‌گويد: قتاده با عظمت علمى‌اش مدلس بوده وهم از هر كه پيش مى‌آمده، حديث مى‌گرفته است وگرچه حديث قتاده را در صحيح (بخارى ومسلم) وارد كرده‌اند به درستى كه بر ضد آن احاديث ديگر وجود دارد كه يكى از آن‌ها همين حديثى است كه ما ذكر كرديم. پس از نظر حاكم نيز حديث اول انس كه مى‌گويد رسول خدا صلى الله عليه و آله وابوبكر و ... «بسم الله» را نمى‌خواندند مردود است و ذهبى نيز در مقابل اشكالاتى كه حاكم به حديث انس وارد كرده است نتوانسته چيزى بگويد،