امام بخارى و جايگاه صحيحش - قاسم اف، الياس - الصفحة ٥٦٣ - حكم«بسم الله» و تناقض ديگر بخارى

حديث را در ضمن احاديث جهر به «بسم الله» در نماز، ذكر كرده‌اند و همچنين يا به آن در اين موضوع استدلال كرده‌اند و يا به مورد استدلال قرار گرفتن آن تصريح كرده‌اند.

هم اكنون قبل از اشاره به احاديثى از انس بن مالك كه بر بى اساسى خبر قتاده كه مورد بحث ماست، شهادت مى‌دهند، نظر علماى اهل سنت را در بى اساسى و اضطراب آن خبر قتاده ذكر مى‌كنيم:

نووى در مورد اين حديث انس مى‌گويد: ابومحمد مقدسى گفته است كه احاديث انس پنج گونه تأويل و كلام در باره آن است: آن‌چه كه ابن عبدالبر اختيار كرده كه «استدلال به اين احاديث جائز نيست به خاطر اضطراب و اختلاف الفاظ روايات از انس همراه با اختلاف معانى آن؛ زيرا يك مرتبه مى‌گويد: نماز را با الحمد لله رب العالمين شروع مى‌كردند، يك مرتبه مى‌گويد: «بسم الله را بلند نمى‌گفتند» باز مى‌گويد «من نشنيدم كه آن را بخوانند» و يك مرتبه مى‌گويد «آن را نمى‌خواندند» يك مرتبه وقتى از او در اين باره پرسيدند گفت‌ «پير شدم و فراموش كردم» پس به اين نتيجه مى‌رسيم كه اين احاديث با هم اختلاف دارند و نمى‌شود يكى را بر ديگرى ترجيح داد و همه آن‌ها سقوط مى‌كنند. احمد بن حنبل نيز همان گونه كه خطابى در «معالم السنن» نقل كرده است، در مورد حديث رافع بن خديج در باره مزارعه به خاطر اضطرابش همين حكم را كرده است.[١]

فخر رازى پس از نقل حديث انس و جواب بر آن، مى‌گويد: همچنين در اين حديث انس يك تهمت ديگرى است و آن اين كه على عليه السلام هميشه در بلند گفتن «بسم الله الرحمن الرحيم» زياده روى مى‌كرد پس وقتى حكومت به دست بنى اميه رسيد خيلى سعى و زياده روى كردند در منع از با صداى بلند گفتن «بسم الله الرحمن الرحيم» و مقصود آن‌ها از بين بردن و باطل كردن آثار على عليه السلام بود. شايد انس از بنى اميه ترسيد

[١] . المجموع نووى، ج ٣، ص ١٥٢.