امام بخارى و جايگاه صحيحش - قاسم اف، الياس - الصفحة ٥٤٦ - داستان افك

ابن عبدالبر در شرح حال ام‌رومان گفته است: روايت مسروق از ام‌رومان مرسل است و شايد آن را از عائشه شنيده است. زركشى نيز گفته است: بخارى حديث افك را از ام‌رومان از روايت مسروق نقل كرده است، ولى مسروق او را ملاقات نكرده است. و گفته شده است: عن مسروق حدثنى ام‌رومان، و اين وهم و خطا است. خطيب گفته است: مسروق از ام‌رومان چيزى نشنيده است، جاى تعجب است كه اين واقعيت چگونه براى بخارى پنهان مانده است و همانا مسلم اين واقعيت را خوب درك كرده است.[١]

١٥. الذي تولى كبره حسان بن ثابت ومسطح بن اثاثه؛ كسى كه تهمت را زد، حسان و مسطح هستند.[٢]

الذي تولى كبره وذلك حسان واصحابه الذين قالوا ما قالوا؛ كسى كه تهمت را زد حسان و اصحابش بودند.[٣]

وكان ممن تولى كبره حسان بن ثابت ومسطح بن أثاثة وحمنة بنت جحش في آخرين لا يسمون وكان يتحدث به عند عبد الله بن أبي ويذيعه؛[٤] در اين خبر مى‌گويد: حسان و ... اين خبر را بين مردم پخش و شايع مى‌كردند. سند اين خبر صحيح است.

حال آن‌كه در اخبار ديگر مى‌گويند: تهمت‌زننده عبدالله بن ابى بوده است. و اين نيز از تناقضات اين خبر است.

١٦. و كانت عائشة تقول: لقد سئل عن ابن المعطل فوجدوه رجلا حصورا ما

[١] . مقدمه فتح البارى، ص ٣٧١.

[٢] . معجم الكبير، ج ٢٣، ص ١٣٨.

[٣] . تاريخ المدينه ابن شبه، ج ٣، ص ٧٧٠؛ تاريخ طبرى، ج ٢، ص ٢٦٩.

[٤] . تاريخ المدينه ابن شبه، ج ١، ص ٢٢٥ و ٣٢٤؛ مسند ابويعلى، ج ٨، ص ٣٣٧، ح ٤٩٣١؛ فتح البارى ابن حجر، ج ٨، ص ٣٤٣.