اُلْفَتِ شیرازی، محمود، شاعر سدۀ ١٣ق/ ١٩م و از ندیمان فتحعلی شاه قاجار. تخلص او را افزون بر الفت، ساغر نیز نوشته‌اند (دیوان بیگی، ١/ ٧٢٢؛ حسینی، ٢/ ٩٧١). از زندگی او آگاهی اندکی در دست است و در مآخذ موجود به تاریخ تولد و وفات وی اشاره‌ای نشده است. او در شیراز می‌زیست و از خادمان محمد حسین آصفی، یکی از اشراف شیراز بود. وی از نوخاستگی در محافل بزرگان آوازه‌ای یافته بود، تا آنجا که فتحعلی شاه او را به دربار خود در تهران فراخواند و در زمرۀ مقربان خاص خویش آورد (نواب، ٤٠١؛ هدایت، ٥/ ٩٣٠؛ دیوان بیگی، همانجا؛ رکن‌زاده، ١/ ٣٠٩).
در برخی از غزلهای فتحعلی شاه از الفت به گونه‌ای یاد شده است که میزان دلبستگی شاه به وی در آنها مشهود است (ص ١٦٦، ٢١١، ٢٢٧، ٢٤٩، ٢٥٥)؛ با اینهمه، پس از چندی فتحعلی شاه بر الفت خشم گرفت و فرمان داد تا چشمهایش را کور کردند و زبانش را بریدند. الفت با درماندگی به شیراز بازگشت و انزوا گزید و چندی بعد درگذشت (نواب، هدایت، دیوان بیگی، رکن‌زاده، همانجاها؛ احمد میرزا، ١٣٣). ظاهراً فتحعلی شاه بعداً از رفتار خود با الفت پشیمان شده بود، با غم هجرش می‌ساخت و در حسرت او روزگار به سر می‌برد (ص ٢٥٥).
به نظر می‌رسد تا زمانی که الفت در دربار قاجار می‌زیسته، هیچ گاه به عنوان شاعر شناخته نمی‌شده، و تنها پس از مراجعت به شیراز، به شاعری روی آورده است، زیرا اولاً فاضل گروسی که گزارش دقیقی از شاعران دربار فتحعلی شاه ارائه کرده، نامی از وی به میان نیاورده است؛ ثانیاً ابیات پراکنده‌ای که از وی در دست است، پس از نابینایی وی سروده شده، و همه در شکایت از روزگار، و اشاره به ظلمی است که در دربار قاجار بر او رفته است (نک‌ : نواب، دیوان بیگی، همانجاها؛ هلاکو، ١٠؛ احمد میرزا، همانجا؛ داور، ٥٧٤-٥٧٥).
از الفت تاکنون دیوانی به دست نیامده است، اما به واسطۀ آنکه دیوان بیگی، تخلص او را ساغر نوشته است (همانجا)، برخی از معاصران به اشتباه، دیوان شعری را که ظاهراً متعلق به ساغر شیرازی است و نسخه‌ای از آن در کتابخانۀ ملی ملک موجود است، به وی نسبت داده‌اند (نک‌ : آقابزرگ، ٩(١)/ ٩٠).

مآخذ

آقابزرگ، الذریعة؛
احمد میرزا قاجار، تاریخ عضدی، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، ١٣٥٥ش؛
حسینی فسایی، حسن، فارس نامۀ ناصری، به کوشش منصور رستگار فسایی، تهران، ١٣٦٧ ش؛
داور، محمد مفید، مرآت الفصاحه، به کوشش محمود طاووسی، شیراز، ١٣٧١ ش؛
دیوان بیگی شیرزای، احمد، حدیقةالشعراء، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، ١٣٦٤ ش؛
رکن‌زادۀ آدمیت، محمد حسین، دانشمندان و سخن سرایان فارس، تهران، ١٣٣٧ ش؛
فاضل گروسی، انجمن خاقان، تهران، ١٣٧٦ش؛
فتحعلی شاه قاجار، دیوان، به کوشش حسن گل محمدی، تهران، ١٣٧٠ش؛
نواب شیرازی، علی اکبر، تذکرۀ دلگشا، به کوشش منصور رستگار فسایی، شیراز، ١٣٧١ ش؛
هدایت، رضاقلی، مجمع الفصحا، به کوشش مظاهر مصفا، تهران، ١٣٤٠ ش؛
هلاکو، قاجار، مصطبۀ خراب، به کوشش خیام‌پور، تبریز، ١٣٤٤ ش.

کیانوش صدیق